Sommige mensen bijten op hun nagels, schudden zo hard met hun been dat de bank trilt, of wrijven in hun haar telkens als ze even de tijd hebben om na te denken. Anderen ruiken aan hun vinger zoals een kind aan zijn of haar knuffeldekentje ruikt, dat al jaren niet gewassen is. Met hun wijsvinger onder hun neus of hun hand voor hun mond, stellen ze zichzelf gerust met hun eigen lichaamsgeur.
Waarom voelen we ons aangetrokken tot het ruiken aan onze eigen lichaamsgeur?
Iedereen herinnert zich vast nog wel die foto van de bondscoach van het Duitse nationale voetbalelftal tijdens het EK 2016. In dat filmpje, dat een virale meme is geworden, zie je hem met evenveel enthousiasme aan zijn vingers ruiken als aan een ijsje. Dat komt doordat onze reukzin een heel bijzondere verbinding met onze hersenen heeft. In tegenstelling tot andere zintuigen, volgen geuren een neuraal circuit dat nauw verbonden is met geheugen en emoties. Zodra een geurmolecuul de neus bereikt, zet het een reeks signalen in gang die naar hersengebieden gaan die betrokken zijn bij herinneringen, instincten en emotionele reacties.
Dit is ook de reden waarom een simpele geur je direct kan terugvoeren naar je ouderlijk huis, een zomergeur of een moment van geborgenheid . Onze eigen lichaamsgeur is daarop geen uitzondering. Iedereen heeft immers een soort persoonlijke 'geursignatuur'. Door de huidmicrobiota – die miljarden bacteriën die van nature op de huid aanwezig zijn – genetica, voeding en zelfs het immuunsysteem, ruikt geen enkel lichaam precies hetzelfde.
Een gebaar dat vaker voorkomt dan je zou denken.
Wat een op zichzelf staande eigenaardigheid lijkt, zou in werkelijkheid een vrij algemeen menselijk gedrag kunnen zijn. Een studie van Israëlische onderzoekers toonde een verrassend fenomeen aan: veel mensen brengen gedurende de dag spontaan hun hand naar hun neus, soms zonder het zich zelfs maar te realiseren. Deze gewoonte, die vaak wordt vergeleken met een problematische vorm van obsessief-compulsieve stoornis, is gedocumenteerd door onderzoekers van het Weizmann Instituut in Israël.
Nog verrassender is dat deze reflex intensiever leek te worden na een alledaagse sociale interactie zoals een handdruk. Wetenschappers zien dit als een subtiele vorm van olfactorische "informatieverzameling". Hoewel het geen grootschalige communicatie tussen dieren betreft, blijven onze neuzen onopvallend onze sociale omgeving analyseren. Uiteindelijk is het een bijna primitieve reflex. Ter vergelijking: honden gebruiken dezelfde strategie bij het besnuffelen van andere dingen (geen verdere uitleg nodig, iedereen begrijpt de verwijzing).
Een geruststellend mechanisme voor de hersenen?
Naast zintuiglijke nieuwsgierigheid opperen sommige specialisten een andere verklaring: het ruiken van de eigen geur zou een kalmerend effect kunnen hebben. Net als een vertrouwd kledingstuk, een persoonlijk kussen of de geliefde deken met geurherinneringen , zou onze geur een intiem referentiepunt vormen.
Voor sommige angstige of gestreste personen kan het onbewust ruiken aan hun vingers bijdragen aan een behoefte aan geruststelling, een stille manier om vertrouwdheid te vinden in een onstabiele omgeving. Met andere woorden, dit gebaar weerspiegelt niet per se een fascinatie voor lichaamsgeur, maar eerder een zoektocht naar zintuiglijke zekerheid.
Wanneer moeten we ons zorgen maken?
In de overgrote meerderheid van de gevallen is dit gedrag geen reden tot bezorgdheid. Incidenteel, bijna automatisch snuffelen is meestal een kwestie van gewoonte of onderbewustzijn. Als het gebaar echter opdringerig, repetitief, moeilijk te beheersen wordt of gepaard gaat met aanhoudende angst, kan het soms onderdeel zijn van een breder dwangpatroon. Alleen in dat geval kan het advies van een psycholoog of psychiater nuttig zijn.
Uiteindelijk is het ruiken aan je vingers misschien niet zo vreemd als we denken. Het is vooral een subtiele herinnering dat onze reukzin, zelfs in het tijdperk van schermen en beautyfilters, nog steeds een verrassend primair onderdeel vormt van onze relatie met onszelf.
