Een bevalling zou een gedenkwaardig avontuur moeten zijn in de beste zin van het woord. Toch wordt deze ervaring voor veel vrouwen overschaduwd door kwetsende woorden, ongewenste handelingen of een diepgaand gebrek aan begrip. Achter de geruststellende muren van de kraamafdeling schuilt soms een veel minder idyllische realiteit.
Een wereldwijd probleem dat nog steeds te vaak wordt gebagatelliseerd.
Overal ter wereld melden vrouwen bevallingen die hard, vernederend of ontmenselijkend waren. Hoewel de medicalisering van de bevalling heeft geleid tot een dramatische verbetering van de veiligheid, heeft het soms ook het menselijke aspect uit de kern van de zorg verdrongen. De Wereldgezondheidsorganisatie trekt al jaren aan de alarmbel over praktijken die variëren van het onterecht weigeren van pijnstilling tot het gebruik van medische procedures zonder toestemming, evenals betuttelende of schuldgevoelens opwekkende opmerkingen.
Deze situaties beperken zich niet tot precaire omstandigheden. Zelfs in landen met efficiënte gezondheidszorgsystemen geven veel vrouwen aan zich onzichtbaar of zelfs onteigend te voelen tijdens hun eigen bevalling. Toch speelt de subjectieve ervaring van deze bevalling een fundamentele rol in de mentale en emotionele gezondheid na de bevalling. Een bevalling die als gewelddadig wordt ervaren, kan blijvende littekens achterlaten, die veel verder reiken dan de verloskamer.
Frankrijk, een spiegel van deze realiteit.
In Frankrijk heeft een onderzoek dit wijdverbreide, maar hardnekkige gevoel in cijfers weergegeven. Bijna een op de vier vrouwen geeft aan dat ze tijdens de bevalling zorg als respectloos heeft ervaren. Dit kan zich uiten in ongepaste opmerkingen, een autoritaire toon, een gebrek aan uitleg of ingrepen die zonder toestemming zijn uitgevoerd.
Deze gedragingen, die soms worden gebagatelliseerd, hebben niettemin een meetbare impact. De betreffende vrouwen vertonen meer symptomen van postnatale depressie, met een significant hoger risico dan in de algemene bevolking. Met andere woorden, het emotionele en relationele klimaat rondom de bevalling heeft een directe invloed op het psychologisch welzijn van moeders, zowel op korte als op lange termijn.
Een realiteit die grenzen overstijgt
Dit fenomeen kent geen grenzen. Onderzoeken in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Europa bevestigen deze verhalen: vrouwen die zonder uitleg worden vastgebonden, van hun privacy worden beroofd, verbaal worden bedreigd of worden behandeld zonder rekening te houden met hun emoties en keuzes. Sommigen beschrijven hun bevalling als een beproeving die gekenmerkt werd door angst in plaats van vertrouwen.
Het blijft vaak moeilijk om je uit te spreken. Schaamte, angst om niet geloofd te worden of de juridische onduidelijkheid rondom deze praktijken weerhouden mensen ervan hun verhaal te delen. Toch werken groepen, verenigingen en onderzoekers eraan om deze ervaringen te documenteren, ze een stem te geven en deze verhalen om te zetten in katalysatoren voor verandering.
Diepgaande gevolgen voor de geestelijke gezondheid.
De psychologische gevolgen van respectloze zorg zijn inmiddels duidelijk vastgesteld. Naast postnatale depressie wijzen steeds meer studies op perinatale posttraumatische stress. Een bevalling die wordt ervaren als verlies van controle, gebrek aan respect of schending van vertrouwen, kan een blijvende impact hebben op iemands relatie met zichzelf, het eigen lichaam, de baby en zelfs toekomstige zwangerschappen.
Deze stoornissen zijn noch zeldzaam, noch onbeduidend. Ze beïnvloeden de kwaliteit van de band tussen moeder en kind, het zelfvertrouwen en soms de wens om op de lange termijn moeder te worden. Zorg dragen voor de geestelijke gezondheid tijdens de perinatale periode betekent daarom ook zorg dragen voor de samenleving als geheel.
Loskomen van institutionele ontkenning
In veel contexten worden deze situaties nog steeds beschouwd als geïsoleerde incidenten in plaats van symptomen van een systeem dat onder druk staat. Onderzoek toont echter aan dat dit een structureel fenomeen is, aangewakkerd door overbelaste teams, een gebrek aan communicatietraining, rigide hiërarchieën en een zorgcultuur die soms meer gericht is op de procedure dan op de persoon.
Gelukkig ontstaan er initiatieven. Training in actief luisteren, expliciete integratie van toestemming in protocollen, ontwikkeling van ondersteuning door doula's of perinatale mediators: allemaal veelbelovende wegen om de zorgpraktijk te humaniseren en vrouwen meer macht te geven.
Voor een zachte, maar vastberaden revolutie in de zorg.
Respectvolle zorg is geen luxe, maar een noodzaak voor de volksgezondheid. De WHO pleit ervoor om waardigheid, mededogen, communicatie en toestemming centraal te stellen tijdens de bevalling. Het gaat er niet om vrouwen tegen zorgverleners op te zetten, maar om samen een zorgcultuur te creëren die gebaseerd is op vertrouwen, samenwerking en wederzijds respect.
Kortom, een echt succesvolle bevalling wordt niet alleen afgemeten aan medische parameters. Het wordt ook gekenmerkt door het gevoel van veiligheid, steun en innerlijke kracht dat de vrouw ervaart. Door dit te bieden, kunnen moeders hun ouderschapsreis vol kracht, rust en vertrouwen beginnen – en uiteindelijk is het het grootste geschenk dat de gezondheidszorg hen kan geven.
