Je hersenen staan constant op scherp. Het is alsof er een alarmsirene in je hoofd is ingebouwd die je niet kunt uitzetten. Zelfs in de meest alledaagse situaties, zonder duidelijke dreiging, blijf je alert. Als het aankomt op het bedenken van de ergste scenario's, ben je creatiever dan welke professionele filmmaker dan ook. Overal gevaar zien is geen teken van zwakte of een angstige karaktertrek.
Een typisch symptoom van hyperwaakzaamheid.
Loopt er iemand rustig achter je aan? Je ziet meteen een boef voor je die je tas steelt. Rijdt er een auto vlak achter je in het verkeer? Je ziet jezelf al helemaal voor je, de schade-aangifte ondertekenend langs de kant van de weg. Reageert een vriend(in) pas laat op je bericht? Je denkt dat hij/zij boos op je is of iets tegen je beraamt, terwijl hij/zij gewoon druk bezig is. Vraagt je baas om een vergadering zonder verdere details? Je pakt je koffers en schrijft een afscheidsbrief aan je collega's.
De diagnose is duidelijk: je ziet overal gevaar, zelfs in een kalme en vredige omgeving. Je dierbaren aarzelen niet om je 'paranoïde' of 'dramaqueen' te noemen. Maar schrikken van het minste geluidje, bang zijn voor een relatiebreuk zodra er ruzie ontstaat tussen de was, of de angst voor een hondenbeet, is uitputtend. Je staat constant in de 'alarmstand'. Je hersenen functioneren alsof ze je te allen tijde moeten beschermen. Ze hebben liever een misvatting door een gevaar te zien dat er niet is, dan een echt gevaar over het hoofd te zien.
Zeggen dat je simpelweg "op scherp", "gespannen" of "ontsteld" bent, is een gevaarlijke simplificatie. Vaak is het zien van gevaar overal en constant op je hoede zijn een teken van overmatige waakzaamheid. "Hyperwaakzaamheid werkt als een rookmelder, die constant de omgeving scant op mogelijke bedreigingen, zelfs als die onwaarschijnlijk zijn", legt klinisch psycholoog Dr. Joe Oliver uit aan Refinery29 . Het is een overlevingsmechanisme . Posttraumatische stress, onzekerheid en hechtingsstoornissen bieden een vruchtbare bodem en brandstof voor deze waakzaamheid. Kortom, als je een intense emotionele schok hebt meegemaakt, behoud je onbewust deze "defensieve" houding.
Een teken van anticipatieangst
Jouw gedachten zouden uitstekend materiaal opleveren voor dystopische films zoals "Black Mirror" of tragische series. Als je geobsedeerd bent door een aankomende gebeurtenis tot het punt dat je elk mogelijk scenario overweegt, en je handpalmen zweten en je hart tekeergaat ruim voor die noodlottige dag, dan is het geen hyperwaakzaamheid meer, maar anticipatieangst. Dat wil zeggen, het vrezen van een moment, ook al ligt het nog ver in de toekomst.
Je hebt binnenkort een medisch onderzoek, maar je kunt het maar niet bevatten: de uitslag zal vast slecht zijn of wijzen op kanker. En net voordat je op vakantie gaat, krijg je flashbacks van je auto, volledig uitgebrand en total loss, alsof het ongeluk onvermijdelijk was.
Overal gevaar zien, zelfs waar anderen onbeduidende details opmerken, is niet zomaar een vorm van pessimisme; het is een bijzonder slopende vorm van angst. Het kan voortkomen uit een instabiele jeugd of een trauma. Als je slachtoffer bent geweest van straatintimidatie, een inbraak of getuige bent geweest van een gewelddadige scène, gedraag je je alsof er constant een moordenaar op je hielen zit. En dat is menselijk.
"Als onze fysieke of mentale integriteit, of die van een geliefde, in gevaar is geweest, verandert onze relatie tot de dood en de wereld. De hersenen kunnen concluderen dat deze wereld gevaarlijk is en de risico's gaan overschatten," legt psychiater David Gourion uit aan TF1 .
Een bijwerking van onderdrukkend nieuws.
Hoe kunnen we niet het ergste vrezen als de televisie een beeld schetst van een wereld in puin, zonder toekomst? Het is moeilijk om positief te blijven in het licht van al dat sombere nieuws, die aanhoudende conflicten, die beruchte tekorten en dat endemische geweld. Het woord 'crisis' wordt eindeloos herhaald door nieuwslezers, de beelden zijn schokkend wreed en het nieuws is zelden goed. En hoe hard je ook probeert afstand te nemen, dit morbide nieuws beïnvloedt je manier van denken en je vatbaarheid voor angst. Deze malaise, die overduidelijk de malaise van onze tijd is, heeft zelfs een naam omdat ze zo wijdverbreid is: informationele angst .
Onderzoek wijst unaniem uit: hoe meer je tragische en angstaanjagende beelden op televisie ziet, hoe meer stress je ervaart. Volgens een onthullende studie verkeerden mensen die de bomaanslag op de marathon van Boston zes uur lang volgden in een kritiekere toestand dan degenen die de aanslag zelf hadden meegemaakt.
Overal gevaar zien is geen zwakte, maar overbezorgdheid. Net als een overijverige lijfwacht die gewoon geruststelling nodig heeft... zodat je eindelijk weer kunt ademen. Het goede nieuws is: deze reflex is niet onvermijdelijk. De hersenen zijn kneedbaar en het is mogelijk om deze neiging om overal gevaar te zien geleidelijk af te leren, zodat je je niet langer een prooi of een magneet voor pech voelt.
