In het dagelijks taalgebruik worden ze soms "kwaadaardige" persoonlijkheden genoemd, maar in de psychologie worden ze aangeduid als "duistere" persoonlijkheidskenmerken (de Donkere Triade). Zoals uitgelegd in een studie gepubliceerd in Personality and Individual Differences , worden deze kenmerken geassocieerd met een grotere kans op onethisch gedrag (liegen, bedriegen), hoewel dit geen medische diagnose is.
Wat is de "Donkere Triade"?
De duistere triade bestaat uit drie eigenschappen:
- Narcisme (zelfgerichtheid, behoefte aan bewondering),
- Machiavellisme (manipulatie, sociale strategie),
- Psychopathie (impulsiviteit, weinig empathie, sensatiezucht).
Het meest opvallende kenmerk hier is machiavellisme.
In het onderzoek kregen deelnemers twee situaties voorgelegd waarin ze konden valsspelen of liegen om iets te verkrijgen. De resultaten toonden aan dat machiavellisme een sterkere voorspeller was van valsspelen in situaties waarbij bedrog ten koste van iemand anders gaat (een meer "sociale", meer strategische vorm van bedrog), terwijl psychopathie een sterkere voorspeller was van liegen over de eigen prestaties (een meer directe, meer opportunistische vorm van bedrog). Met andere woorden, het is niet één enkele eigenschap die alles verklaart: de verbanden variëren afhankelijk van het type gedrag.
En wat te denken van de bekende uitspraak: "We zijn 's avonds minder moreel"?
Er bestaat een bekende hypothese, het ochtendmoraliteitseffect, die suggereert dat we 's ochtends doorgaans moreler zijn dan 's middags. Maar de Dark Triad-studie onderzocht dit punt ook... en vond dit effect niet: uit hun resultaten bleek dat het tijdstip van de dag geen invloed heeft op bedrog of liegen, noch de impact van 'duistere' karaktereigenschappen versterkt.
Belangrijkste conclusies
- Machiavellisme is de eigenschap die hier het meest geassocieerd wordt met strategische misleiding.
- Psychopathie is nauwer verbonden met liegen in de andere taak.
- En in tegenstelling tot andere onderzoeken maakt het tijdstip van de dag (ochtend/avond) in dit onderzoek weinig verschil.
Deze studie herinnert ons eraan dat we het niet hebben over 'monsters' of diagnoses, maar over persoonlijkheidskenmerken: wanneer bepaalde 'duistere' eigenschappen versterkt worden, kan de kans op onethisch gedrag toenemen. Machiavellisme valt hierbij vooral op door de meer strategische misleiding (ten koste van anderen), terwijl psychopathie nauwer verbonden is met opportunistisch liegen. En bovenal, in tegenstelling tot het idee dat we 'minder moreel' zijn in de avond, vonden de onderzoekers geen duidelijk effect van het tijdstip: het gaat vooral om de eigenschappen zelf... niet om het uur.
