Misschien ken je wel iemand die zegt dat hij of zij pech aantrekt... of misschien heb je dat gevoel zelf wel eens. Psychologisch onderzoek wijst echter uit dat dit gevoel van ongeluk vaak minder voortkomt uit daadwerkelijke pech dan uit de manier waarop de hersenen gebeurtenissen interpreteren. Het goede nieuws is: onze perceptie is niet statisch.
De hersenen onthouden negatieve informatie gemakkelijker.
Het eerste mechanisme dat hierbij een rol speelt, is de negatieve bias. Simpel gezegd, onze hersenen hebben de neiging om meer gewicht toe te kennen aan onaangename ervaringen dan aan neutrale of positieve ervaringen. Een vertraagde trein, een gemist bericht, koffie gemorst op je favoriete T-shirt... deze kleine tegenslagen maken vaak een sterkere indruk dan een vlotte reis of een probleemloze dag.
Onderzoekers, waaronder Roy Baumeister en zijn collega's, hebben aangetoond dat negatieve gebeurtenissen over het algemeen een sterkere psychologische impact hebben dan positieve. Daardoor kan het lijken alsof er steeds meer slechte dingen gebeuren, terwijl goede tijden stiller voorbijgaan.
Als je in pech gelooft... zie je het overal.
Een ander bekend mechanisme is de bevestigingsbias . Wanneer iemand gelooft dat hij of zij pech heeft, valt alles wat die overtuiging lijkt te bevestigen, sneller op. Je mist je bus? "Natuurlijk." Je vindt vijf minuten later de perfecte parkeerplek? Dat detail wordt waarschijnlijk over het hoofd gezien.
De hersenen hebben de neiging om te bevestigen wat ze al als waarheid beschouwen. Als je jezelf als pechvogel ziet, loop je het risico om mentaal al het bewijs te verzamelen dat dit ondersteunt, terwijl je al het andere vergeet.
Het gevoel van controle verandert alles.
In de psychologie wordt ook wel de locus of control genoemd, een concept ontwikkeld door Julian Rotter . Het beschrijft hoe we verklaren wat er met ons gebeurt. Sommige mensen denken dat hun leven voornamelijk afhangt van externe factoren: geluk, lot, andere mensen, toeval. Dit wordt een externe locus of control genoemd.
Anderen hebben het gevoel dat ze gebeurtenissen meer kunnen beïnvloeden door hun keuzes, acties of houding. Wanneer je het gevoel hebt dat alles afhangt van externe krachten, kun je je sneller overgeleverd voelen aan de grillen van het lot... en daardoor geplaagd worden door pech.
Na een aantal tegenslagen kan de moed verliezen.
Psycholoog Martin Seligman ontwikkelde de theorie van aangeleerde hulpeloosheid. Deze theorie beschrijft wat er kan gebeuren wanneer iemand meerdere negatieve ervaringen achter elkaar meemaakt: die persoon gaat uiteindelijk geloven dat hij of zij geen controle heeft over wat er met hem of haar gebeurt.
Een mogelijk gevolg: minder durf, minder inspanning, het ergste verwachten of opgeven voordat je het zelfs maar geprobeerd hebt. Dit duidt niet op een gebrek aan waarde of vaardigheid. Het is een psychologisch mechanisme dat iedereen kan treffen na een moeilijke periode.
"Gelukkige" mensen hebben niet alles aan het toeval te danken.
Psycholoog Richard Wiseman onderzocht het concept geluk met honderden deelnemers. Zijn onderzoek suggereert dat mensen die zichzelf gelukkig prijzen vaak gedrag vertonen dat kansen creëert.
Ze staan bijvoorbeeld wellicht meer open voor nieuwe dingen, zijn alerter op hun omgeving en eerder geneigd onverwachte kansen te grijpen. Met andere woorden, geluk is niet altijd een kwestie van toeval: het kan ook samenhangen met hoe je je in de wereld beweegt.
Het brein wil overal betekenis.
Ons brein is dol op begrijpen, verbanden leggen en verklaren. Zelfs als gebeurtenissen totaal los van elkaar staan, zoekt het soms naar een rode draad. Drie kleine, onverwachte gebeurtenissen in dezelfde week? Dan zou je brein al snel kunnen concluderen: "Ik heb de laatste tijd echt pech." Terwijl het soms gewoon... toeval is.
Kortom, het is menselijk om dit gevoel soms te hebben. Het betekent niet dat je gedoemd bent om problemen aan te trekken. Vaak weerspiegelt dit gevoel vooral natuurlijke cognitieve vertekeningen. Door even afstand te nemen, te kijken naar wat er wél goed gaat en je eigen mogelijkheden en vermogen om actie te ondernemen te erkennen, kun je je perspectief veranderen. Uiteindelijk is "pech" soms minder een realiteit dan een verhaal dat je brein iets te hard vertelt.
