"Sorry zeggen" is een veelvoorkomende sociale reflex, maar voor sommige mensen wordt het verontschuldigen bijna een tic. Ze verontschuldigen zich voor alles: twee minuten te laat komen, een onbenullige opmerking, of zelfs als ze niets verkeerd hebben gedaan. Zoals psycholoog Yves-Alexandre Thalmann uitlegt, zoals gerapporteerd door het tijdschrift Psychologies , vindt deze neiging vaak zijn oorsprong in de kindertijd.
Een emotionele leegte om te vullen
Volgens psychoanalyticus Pascal Neveu kunnen constante excuses een teken zijn van narcistische kwetsbaarheid. De getroffenen worstelen met het gevoel geliefd te zijn om wie ze zijn; ze proberen de genegenheid van anderen te behouden door middel van hun excuses. Als kind zijn ze mogelijk overbeschermd geweest of juist onvoldoende erkend, waardoor ze het idee hebben ontwikkeld dat ze de liefde van anderen moeten 'verdienen'.
Een tiranniek superego
Psychoanalyse roept ook het begrip superego op, die innerlijke morele autoriteit die dicteert wat men "zou moeten" doen. Een te streng superego leidt tot onterechte verontschuldigingen, alsof elke "imperfecte" gedachte of elk "onvolmaakt" verlangen een fout is. Deze individuen leven in een constante spanning tussen het verlangen naar vrijheid en de angst om afkeurenswaardig te zijn.
Een illusie van controle
Ten slotte kan het aanbieden van excuses zonder rechtvaardiging volgens Yves-Alexandre Thalmann een paradoxale vorm van macht opleveren: door zichzelf verantwoordelijk te verklaren voor alles, blijven deze personen centraal staan in de situatie. Het is een onbewuste manier om zichzelf gerust te stellen, om betekenis te geven aan iets wat ze niet kunnen beheersen.
Hoe doorbreek je de cyclus?
Psychologen raden aan om te leren de legitimiteit van je excuses te toetsen. Voordat je 'sorry' zegt, vraag jezelf af: 'Heb ik echt iemand gekwetst?' of 'Ben ik verantwoordelijk voor wat er is gebeurd?' Als het antwoord nee is, hoef je je niet te verontschuldigen. Door deze gewoonte af te leren, bevrijd je jezelf ook van overmatige zelfkritiek en leer je opnieuw net zo aardig voor jezelf te zijn als voor anderen.
"Sorry" zeggen is op zich niet slecht, maar wanneer het een automatisme wordt, verraadt het vaak een dieperliggend ongemak, gevoed door de angst om anderen teleur te stellen, buitensporige innerlijke eisen of een onbewuste behoefte aan controle. Bewustwording van dit mechanisme is al de eerste stap naar verandering.
