Heb je je wel eens een buitenstaander gevoeld, ondanks je successen? Alsof je succes een misverstand was en je elk moment ontmaskerd kon worden? Wees gerust: dit gevoel is heel normaal, diep menselijk en bovenal bepaalt het op geen enkele manier je waarde.
Een aanhoudende twijfel ondanks zeer concreet bewijs.
Het impostersyndroom werd voor het eerst beschreven in 1978 door de psychologen Pauline Clance en Suzanne Imes . Het wordt gekenmerkt door een aanhoudend gevoel van onterechtheid, zelfs in het licht van objectieve resultaten, diploma's, promoties of positieve feedback. Je hebt misschien hard gewerkt, veel succes behaald, oprechte lof ontvangen... en toch fluistert een stemmetje in je hoofd dat het niet echt aan jou te danken is.
Mensen die hierdoor getroffen zijn, schrijven hun successen vaak toe aan geluk, toeval, een goede timing of de vriendelijkheid van anderen, in plaats van aan hun vaardigheden, inspanningen of intelligentie. Dit mechanisme werkt als een vervormend filter: alles wat je waarde bevestigt, wordt geminimaliseerd, alles wat op twijfel lijkt, wordt uitvergroot.
Een fenomeen dat veel wijdverspreider is dan we denken.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, treft het impostersyndroom niet alleen vrouwen, hoewel zij er vaak meer aan blootgesteld worden, met name door hardnekkige stereotypen of hun ondervertegenwoordiging in bepaalde vakgebieden zoals wetenschap, technologie, politiek of leidinggevende posities.
Uit een onderzoek uit 2020 onder studenten en zorgprofessionals bleek dat meer dan 80% van hen op een bepaald moment in hun leven symptomen van dit syndroom had ervaren. Met andere woorden, dit gevoel is niet beperkt tot een minderheid of een specifiek profiel: het treft intelligente, toegewijde en competente mensen op alle niveaus van succes.
Zeer reële gevolgen voor uw welzijn.
Hoewel het onzichtbaar is, kan het impostersyndroom een zware tol eisen van je mentale en emotionele gezondheid. Wanneer het de overhand krijgt, kan het leiden tot:
- Voortdurende angst met betrekking tot prestaties;
- Uitputtend perfectionisme , waarbij niets ooit goed genoeg is;
- Een intense angst voor falen of oordeel;
- Slaapstoornissen, chronische vermoeidheid of een gevoel van mentale overbelasting;
- Zelfsaboterend gedrag, zoals het vermijden van bepaalde kansen, het weigeren van promoties of het op de achtergrond blijven in situaties waarin je zou kunnen uitblinken.
Dit mechanisme beschermt je niet; het houdt je juist tegen. Het verhindert je om je eigenwaarde, je potentieel en je recht op de plek die je verdient, volledig te erkennen.
De controle over deze innerlijke dialoog terugkrijgen.
Het goede nieuws is dat het impostersyndroom niet onvermijdelijk is. De eerste stap is om het te benoemen. Door woorden te geven aan wat je voelt, kun je al afstand nemen van die automatische gedachten. Erover praten met dierbaren, vertrouwde collega's of een psycholoog of therapeut kan deze innerlijke last aanzienlijk verlichten.
Andere concrete hulpmiddelen kunnen je helpen:
- Houd een dagboek bij van je successen, groot of klein, om een tastbaar overzicht van je vaardigheden te bewaren;
- Leer een compliment te ontvangen zonder het te bagatelliseren, zonder jezelf te rechtvaardigen, gewoon door "dankjewel" te zeggen;
- Accepteer dat het maken van fouten onderdeel is van het leerproces en dat dit je geloofwaardigheid niet in twijfel trekt;
- Het deelnemen aan steungroepen, professionele netwerken of mentorprogramma's is met name nuttig in competitieve omgevingen.
Wat dit syndroom werkelijk over jou zegt
Het impostersyndroom wijst niet op een gebrek aan verdienste, maar vaak op een buitensporige eis aan jezelf, aangewakkerd door een cultuur van prestatie, vergelijking en perfectie. Het treft vaak toegewijde, plichtsgetrouwe mensen die goed willen presteren – zeer positieve eigenschappen.
Kortom, het erkennen van dit mechanisme is al een daad van vriendelijkheid jegens jezelf. Het is de keuze om jezelf met dezelfde zorg te behandelen als waarmee je anderen behandelt. Je hebt het recht om te twijfelen, maar bovenal heb je het recht om te slagen, te leren, te groeien en je plek in te nemen, zonder je te verontschuldigen voor je bestaan.
