Ze hebben toegang tot meer technologie, meer informatie en meer mogelijkheden dan ooit tevoren. Toch zeggen veel kinderen en tieners dat ze minder gelukkig zijn dan tien jaar geleden. De cijfers lopen op en therapeuten bevestigen: er is iets fragiel geworden aan hun welzijn. En begrijpen waarom is al een stap in de goede richting.
Deze cijfers roepen vragen op.
Volgens het U.S. Youth Risk Behavior Surveillance (YRBS)-rapport van de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) is het percentage middelbare scholieren dat aanhoudende somberheid of hopeloosheid rapporteert gestegen van 30% in 2013 naar 40% in 2023, met een piek van 42% in 2021.
Deze gegevens hebben niet alleen betrekking op de periode na Covid. Deskundigen op het gebied van kinderontwikkeling wijzen erop dat de trend al lang voor de pandemie was ingezet. Tussen 2009 en 2019 nam aanhoudende emotionele nood onder middelbare scholieren naar verluidt met 40% toe. In Frankrijk en andere Europese landen wijzen vergelijkbare onderzoeken op een structureel probleem onder jongere generaties. Met andere woorden, de gezondheidscrisis heeft een reeds bestaande kwetsbaarheid versterkt, maar is niet de enige oorzaak.
Sociale netwerken: de constante vergelijking
De impact van sociale media is niet te negeren. Meer dan 75% van de studenten geeft aan het regelmatig te gebruiken. Hoewel deze platforms creativiteit en sociale contacten kunnen bevorderen, stellen ze jongeren ook bloot aan constante vergelijkingen.
Likes, reacties, online populariteit: zelfvertrouwen kan afhankelijk worden van virtuele indicatoren. Deze zoektocht naar bevestiging is met name schadelijk voor tieners, wier identiteit zich nog ontwikkelt. Studies hebben een verband aangetoond tussen intensief gebruik van sociale media, toegenomen somberheid, online pesterijen en een verhoogd risico op zelfmoord. In een wereld waar beelden zorgvuldig worden gefilterd en geënsceneerd, wordt het moeilijk om je 'goed genoeg' te voelen. Toch verdient elk jong lichaam, elke persoonlijkheid, elk ontwikkelingstempo erkenning en respect, ver verwijderd van onrealistische normen.
Academische druk en de prestatiecultuur
Naast deze digitale druk is er ook nog de prestatiedruk. Cijfers, ranglijsten, loopbaanadvies, ouderlijke verwachtingen: succes lijkt soms een maatstaf voor persoonlijke waarde te worden.
Opgegroeid met het idee dat je waarde afhangt van je resultaten, kan een constante angst voor falen veroorzaken. Fouten maken is echter een essentieel onderdeel van het leerproces. Wanneer succes een absolute voorwaarde wordt voor het definiëren van iemands identiteit, ontstaat er angst. Veel tieners internaliseren al heel vroeg het idee dat ze moeten uitblinken, opvallen en hun toekomst moeten plannen. Deze mentale last drukt zwaar op hun welzijn.
Een meer uitgesproken impact op meisjes
Internationale organisaties zoals UNESCO luiden de alarmbel over de specifieke impact van sociale media op meisjes. Druk met betrekking tot uiterlijk, stereotypen, hyperseksualisering, constante concurrentie: de digitale omgeving kan hun zelfvertrouwen ondermijnen.
De manier waarop mensen naar hun lichaam kijken, hun populariteit en hun conformiteit aan onrealistische schoonheidsidealen, versterkt gevoelens van ontoereikendheid. Deze context beïnvloedt ook hun opleidings- en carrièrekeuzes en versterkt bepaalde beperkende patronen. Het waarderen van de diversiteit aan lichamen, talenten en ambities is daarom cruciaal voor het herstellen van zelfvertrouwen.
De valkuil van verplichte gelukzaligheid
Ironisch genoeg kan de oprechte wens van ouders om hun kinderen gelukkig te zien soms juist extra druk opleggen. Wanneer verdriet, woede of angst worden gezien als emoties die koste wat kost vermeden moeten worden, leren jongeren ze te onderdrukken.
Alle emoties hebben een doel. Angst kan beschermen, woede kan onrecht signaleren en verdriet kan ons helpen verlies te verwerken. Psychologen benadrukken dat het leren herkennen en reguleren van emoties de veerkracht veel meer versterkt dan het nastreven van eeuwig geluk. Een evenwichtig kind is niet een kind dat nooit leed ervaart, maar een kind dat begrijpt dat zijn of haar emoties geldig en geaccepteerd zijn.
Kortom, alomtegenwoordige schermen, een prestatiecultuur en sociale en emotionele druk: deze gecombineerde factoren verklaren gedeeltelijk de afname van het welzijn die al meer dan tien jaar wordt waargenomen. Om deze trend te keren, pleiten experts voor een realistischer emotioneel onderwijs, regulering van schadelijke digitale blootstelling en een herdefiniëring van succes. Want voldoening komt niet voort uit perfectie, maar uit een balans tussen hoge eisen, steun en authenticiteit.
