In het digitale tijdperk leggen moeders hun baby's vanuit elke hoek vast en maken van elk klein moment een geïmproviseerde fotoshoot. Toch blijven ze vaak afwezig op familiefoto's, verborgen achter de lens. In de Victoriaanse tijd, toen het maken van een foto een ware beproeving van geduld was en veel langer duurde dan een milliseconde, zweefden moeders op de achtergrond. Ze waren fysiek aanwezig, maar visueel afwezig, bedekt door een laken als geesten. Deze portretten, die niet zouden misstaan in een film van Tim Burton, intrigeren het publiek nog steeds, 200 jaar later.
Moeders verborgen onder de lakens
Deze verouderde portretten doen je bloed stollen. Ze dragen de sporen van de tijd, maar bovenal wekken ze een zekere onrust op bij de kijker. Ze lijken een paranormale scène te hebben overleefd. Toch zijn het gewoon kiekjes van baby's, genomen in het Victoriaanse tijdperk, net uit de wieg. Alleen bevatten ze verontrustende details, die de kijker bijna dwingen om herhaaldelijk in zijn ogen te wrijven. In tegenstelling tot hedendaagse professionele foto's, waarop baby's in rieten mandjes of katoenen doeken worden afgebeeld, hebben deze foto's atypische decoratieve elementen. Als een spookachtige aanwezigheid.
De silhouetten van de moeders zijn achter de kinderen te onderscheiden en lijken op levende decoraties. De zogenaamde moeders zijn gehuld in stoffen die geen enkele poging tot subtiliteit doen. Het is alsof ze verstoppertje spelen met de camera, voorzichtig om niet ontdekt te worden. De kinderen, de hoofdpersonen van de foto's, zitten op onzichtbare knieën, bedekt door gordijnen, of worden omarmd door armen die louter van stof zijn gemaakt. Handen verschijnen uit het niets, waardoor bijna de illusie van een dolende geest ontstaat, en vrouwelijke gezichten steken uit fluwelen divans als de Witte Dame.
In tegenstelling tot moderne foto's, die de moeder expliciet afbeelden en haar tot hoofdpersoon maken, plaatsen deze Victoriaanse kinderportretten haar op de achtergrond. Het verbergen van de moeder onder jassen en haar reduceren tot een object lijkt misschien wreed of zelfs morbide. Toch was het eerder een afleidingsmanoeuvre dan een oprecht verlangen om haar te onderdrukken.
Bekijk dit bericht op Instagram
Een techniek om baby's te kalmeren
In de moderne tijd is een simpele klik voldoende om een teder moment vast te leggen en de levensloop van kinderen te volgen. In het Victoriaanse tijdperk moesten families naar de daguerreotypie, de voorloper van de camera, om een tastbare herinnering aan hun geschiedenis te bewaren en het gezichtje van hun baby te vereeuwigen op glanzend papier. Dit apparaat, veel groter en onhandiger dan de Polaroidcamera's en smartphones die we tegenwoordig in onze zakken hebben, vereiste een langere belichtingstijd, variërend van 30 seconden tot enkele minuten.
Het was daarom noodzakelijk om vindingrijk te zijn en het te doen met wat voorhanden was. De moeders, opgesloten in de fysieke ruimte en veranderd in kameleons, boden onschatbare emotionele steun door de baby gedurende deze tijd stil te houden. Ze begeleidden de fotografie en zorgden voor een vlotte uitvoering zonder zelf deel te nemen, zoals voorgeschreven door de esthetische normen van die tijd.
Volgens Naglers theorie poseerden de moeders, indien ze gecamoufleerd waren in plaats van duidelijk op de foto te verschijnen, niet uit noodzaak maar uit eigen keuze. "De moeders lijken een intieme band te hebben willen creëren tussen het kind en de kijker, in plaats van tussen zichzelf en het kind," zo luidt een artikel in de Telegraph .
Ook nu nog zijn moeders zelden te zien op foto's.
Hoewel deze Victoriaanse kinderportretten moeders verhullen en hun rol stilletjes onderdrukken, zijn de foto's in onze persoonlijke albums nauwelijks onthullender. Een simpele blik door deze herinneringsboeken is voldoende om dit te bevestigen. Moeders verschijnen vluchtig tussen de glanzende pagina's, maar ze blijven vaak in de schaduw, buiten beeld. Zelfs in het tijdperk van selfiesticks en compacte statieven worden moeders uiteindelijk buitengesloten van deze "één, twee, drie, glimlach"-routine.
En Laura Vallet, een bibliothecaresse gespecialiseerd in kinderliteratuur, heeft deze bijna symptomatische verdwijning gedocumenteerd . Hoe? Door haar eigen ervaring te delen. "Van de 450 foto's die ik heb gesorteerd, staat mijn man twee keer zo vaak op de foto's als ikzelf, samen met onze kinderen," klaagt ze in een bericht dat op X is gepubliceerd. Haar observatie? Het is alsof ze slechts een figurant is in haar gezinsleven, terwijl ze er in werkelijkheid haar hele ziel en zaligheid in investeert en al haar energie eraan wijdt.
Deze foto's uit het Victoriaanse tijdperk, opgedoken uit archieven en tentoongesteld in musea, illustreren een betreurenswaardige tendens om vrouwen te marginaliseren. Ondanks moderne technologie ervaren moeders nog steeds veel te weinig de sensatie van een flits op hun gezicht.
