Wat als de hersenen van jongere generaties anders functioneren dan die van oudere generaties? Recent onderzoek in de neurowetenschappen en het onderwijs wijst op een verrassende trend: bepaalde cognitieve indicatoren lijken af te nemen bij Generatie Z. Deze ontwikkeling roept vragen op, maar betekent niet dat deze creatieve, verbonden en vindingrijke generatie volledig is afgeschreven.
Een baanbrekend keerpunt in de evolutie van cognitieve prestaties.
Bijna een eeuw lang verbeterden IQ-scores en bepaalde cognitieve vaardigheden, gemeten met gestandaardiseerde tests, van generatie op generatie. Onderzoekers zien nu echter een mogelijke vertraging, of zelfs een lichte daling, bij mensen die geboren zijn tussen eind jaren negentig en begin jaren 2010.
Welke gebieden worden beïnvloed? Aanhoudende aandacht, werkgeheugen, leesbegrip, probleemoplossend vermogen en bepaalde algemene IQ-scores. Opvallend is dat deze verandering optreedt, zelfs nu de tijd die op school wordt doorgebracht is toegenomen. Dit suggereert dat het niet te wijten is aan een gebrek aan inspanning of motivatie, maar eerder aan een ingrijpende verschuiving in de cognitieve omgeving.
Een brein gevormd door digitale technologie.
Generatie Z is de eerste generatie die is opgegroeid met een smartphone op zak, constante meldingen en directe toegang tot informatie. Deze context verandert de manier waarop de hersenen functioneren.
Het constant scrollen door content, korte video's en de snelle opeenvolging van prikkels bevorderen wat sommige specialisten 'continue gedeeltelijke aandacht' noemen. Je bent gefocust, maar nooit volledig. Altijd klaar om over te schakelen naar een andere taak, een andere melding, een ander stukje informatie. Volgens verschillende studies kan deze fragmentatie van aandacht het werkgeheugen en de prestaties bij complexe taken die diepgaand denken en langdurige concentratie vereisen, beïnvloeden.
Korte formats: een nieuwe relatie met lezen en leren.
Sociale media en videoplatformen geven de voorkeur aan korte, snelle en visuele content. Dit formaat is op zich niet problematisch, maar het verandert wel onze denkpatronen. Wanneer diepgaand lezen plaatsmaakt voor een continue stroom van beelden en korte teksten, worden bepaalde mechanismen die verband houden met complex begrip en memorisatie mogelijk minder geactiveerd.
Onderzoek dat voornamelijk in de Verenigde Staten is uitgevoerd, toont een correlatie aan tussen intensief gebruik van sociale media en lagere cognitieve scores bij adolescenten, zelfs bij relatief matig dagelijks gebruik. Een waarschuwing is echter op zijn plaats: correlatie impliceert geen causaliteit. Onderzoekers blijven voorzichtig.
School in het schermtijdperk: een evenwicht vinden
Digitale hulpmiddelen zijn alomtegenwoordig in klaslokalen. Tablets, computers, interactieve platforms: ze bieden ongekende onderwijsmogelijkheden. Sommige experts zijn echter van mening dat systematisch en gebrekkig gecontroleerd gebruik diepgaand leren kan belemmeren.
Schermen kunnen, door hun interactieve en soms afleidende karakter, de aandacht afleiden van menselijke interactie, dialoog, geconcentreerd lezen en kritische analyse. Toch worden deze activiteiten erkend als essentieel voor de ontwikkeling van redeneervermogen en gestructureerd denken. De uitdaging is niet om technologie te verbieden, maar om deze oordeelkundig te integreren.
Een wetenschappelijk debat dat nog steeds gaande is.
Het is essentieel om nuance aan te brengen. Niet alle onderzoekers zijn het eens over de interpretatie van deze gegevens. Traditionele IQ-tests meten bepaalde vormen van intelligentie, maar leggen ze wel echt de vaardigheden vast die tegenwoordig gewaardeerd worden?
Generatie Z toont een opmerkelijk aanpassingsvermogen, uitzonderlijke technologische vaardigheden, snelle informatieverwerking en onmiskenbare digitale creativiteit. Deze zeer reële vaardigheden worden niet altijd volledig in kaart gebracht door traditionele meetinstrumenten. Ook andere sociale, economische en educatieve factoren spelen een rol. Het onderwerp is complex en vereist een zorgvuldige analyse.
In het licht van deze observaties bevelen verschillende specialisten een bewuster gebruik van technologie aan: het stimuleren van langer lezen, het structureren van studieperiodes zonder afleiding, het beperken van onnodig multitasken en het bevorderen van directe menselijke interactie. Generatie Z is niet minder briljant; ze ontwikkelt zich simpelweg in een radicaal andere omgeving. De uitdaging is daarom niet om te bekritiseren, maar om te ondersteunen. Want elk brein, ongeacht de leeftijd, heeft een opmerkelijk aanpassingsvermogen – mits het de juiste omstandigheden krijgt om te gedijen.
