Je maag zit vol en je honger is gestild, maar er liggen nog een paar kruimels op je bord. Je doet je best om alles tot de laatste kruimel op te eten. Nee, het is niet het kritische stemmetje van je ouders in je oren, maar het schuldgevoel over die laatste hap, een subtiel psychologisch fenomeen waarbij je hersenen ja zeggen terwijl je maag nee schreeuwt.
Een vorm van beleefdheid, maar niet alleen dat.
Het is een situatie die je maar al te goed kent. Je hebt je helemaal volgepropt en je hebt letterlijk geen ruimte meer voor een paar korreltjes risotto of een belachelijk klein stukje cake. Alleen schuif je je bord niet weg en vouw je het bestek eroverheen om aan te geven dat je genoeg hebt gegeten, maar breng je die restjes eten juist naar je mond.
Het is geen gulzigheid, noch de nasleep van een jeugdtrauma, maar een reflex van goede manieren. Je staat op het punt jezelf te overeten, maar een stemmetje fluistert : "Je mag dit niet bederven, dat zou niet gepast zijn." Je hebt bijna buikpijn, maar je dwingt jezelf om te eten om je gastheer niet te beledigen. Het moet gezegd worden dat ouders in mijn jeugd onbuigzaam waren en zo'n verspilling van een gerecht niet zouden tolereren.
Toch zijn je ouders, die je dwongen je bord leeg te eten en het zo schoon achter te laten alsof het net uit de vaatwasser kwam, niet de schuldigen. Zij kenden sinaasappels onder de kerstboom, gaarkeukens , rantsoenering en beperkte hoeveelheden. Voor hen is het ondenkbaar, zo niet beledigend, om een paar spaghetti of twee of drie stukjes biefstuk te laten liggen. Het schuldgevoel over de laatste hap is een erfenis van overlevingsdrang die is overgeplant naar het verkeerde tijdperk, dat van overconsumptie. Hoewel deze naoorlogse zero-waste mentaliteit nog steeds bestaat, zijn de borden groter geworden en de porties verdubbeld.
We hebben voedsel in overvloed, maar onze hersenen functioneren nog steeds alsof er elk moment een hongersnood kan uitbreken en we van de honger kunnen omkomen. Het is een voedselapocalyps versus een orgie. Wat ooit een vitale noodzaak was, lijkt nu op overeten.
Haal het maximale uit het gerecht dat je hebt klaargemaakt of gekocht.
Soms schat je in een restaurant je eetlust te hoog in en bestel je het 'complete menu'. Maar na een rijk voorgerecht en een stevig hoofdgerecht vind je het dessert dan eerder walgelijk dan aantrekkelijk. En je gaat natuurlijk niet zomaar een hap nemen en de rest op tafel laten staan. Je hebt het gevoel dat je je geld weggooit. Gelukkig zijn er die bekende doggy bags om je restjes mee naar huis te nemen, waarmee je de kosten én de smaak compenseert. Maar zelfs met deze optie blijft het schuldgevoel over die laatste hap een hardnekkig probleem.
We geven er de voorkeur aan ons bord leeg te eten, zelfs als dat betekent dat we urenlang misselijk zijn en last hebben van een chaotische spijsvertering, in plaats van het gevoel te hebben dat we iets gemist hebben. En dit mechanisme geldt ook voor andere, minder verwennerijrijke, vrijetijdsbestedingen. We voelen ons gedwongen een film tot het einde te kijken, zelfs als we ons stierlijk vervelen, en we houden koppig vol met een boek tot de laatste pagina, ook al raken we bij elk woord de draad kwijt. Het is een emotionele reflex. Want uiteindelijk is verspilling voor ons brein synoniem met falen, en dat haat het.
Advies van psychologen over hoe je het kunt overwinnen
Het schuldgevoel rond die laatste hap is behoorlijk verraderlijk. Je wordt verscheurd tussen een gevoel van voldoening en een ongemakkelijk gevoel. Je weet dat je een 'goede daad' hebt verricht door dat laatste hapje door te slikken, maar tegelijkertijd verwijt je jezelf dat je de grenzen van je lichaam niet hebt gerespecteerd. Die hap, waar je de hele dag spijt van hebt en die in je keel blijft steken, blijft je dwarszitten.
Maar als je je ertoe verplicht om het laatste stukje taart op te eten, kan dat een teken zijn van 'troostvoedsel'. "Mensen die hun bord leegeten, vullen niet alleen hun maag. Ze vullen mogelijk ook een emotionele leegte, omdat eten een verdovend effect heeft en endorfine vrijmaakt", legt psycholoog Matthew Morand uit in HuffPost US. Zo kun je het schuldgevoel van die laatste hap omzetten in bewust eten :
Neem een pauze midden in de maaltijd.
Niet om je te controleren. Gewoon om naar jezelf te luisteren. Voordat je het laatste stukje van je bord opeet, haal even diep adem en vraag jezelf af: "Als ik hier stop, voel ik me dan tekortgedaan... of gewoon voldaan?" Dit kleine moment van bewustzijn is vaak genoeg om je uit de automatische piloot te halen.
Help je ogen om niet voor je lichaam te beslissen.
We eten ook met onze ogen, en grote porties kunnen onze interne signalen gemakkelijk in de war brengen. Het is niet de bedoeling om in het donker te eten of jezelf bij elke maaltijd te blinddoen. Probeer wat minder op te scheppen, een kleiner bord te kiezen of wat apart te leggen voordat je begint. Het is geen regel, maar een handige tip om makkelijker naar je lichaam te luisteren en minder overweldigd te raken door de visuele overvloed.
Vervang controle door mededogen.
Je bord leeg eten is geen morele verplichting. Je maag is geen vuilnisbak. Je hebt het recht om te zeggen: "Ik heb genoeg gegeten en ik stop hier." Het is niet verspilling. Het is een vorm van respect voor je lichaam. Net zoals het vragen om een tweede portie, is niets verboden. Het gaat er niet om wat anderen denken, maar wat je lichaam je vertelt.
Het opeten van die laatste hap, die je als het ware vanaf de andere kant van het bord lijkt aan te kijken, is geen teken van 'goede manieren'. Het is onbedoelde zelfsabotage. Dus luister de volgende keer naar je maag, niet naar je eigen regels.
