Voor de meesten van ons heeft de letter "A" geen kleur. Voor sommige mensen is hij steevast rood, de "B" blauw, de "5" groen... Dit fenomeen, grafeem-kleursynesthesie genoemd, fascineert onderzoekers al meer dan twee eeuwen. Het is verre van een stoornis, maar een natuurlijke variatie in waarneming, die zowel zeldzaam, stabiel als verrassend consistent is.
Een waarneming die letters, cijfers en kleuren combineert.
Synesthesie verwijst naar een onvrijwillige vermenging van zintuigen of cognitieve functies: de ene prikkel roept spontaan de andere op. In de zogenaamde "grafeem-kleur"-vorm worden letters en cijfers geassocieerd met specifieke kleuren. Dit is een van de meest voorkomende en bestudeerde vormen, met name omdat de werking van het visuele systeem nu goed gedocumenteerd is. Voor de persoon die eraan lijdt, zijn deze associaties geen kwestie van bewuste verbeelding: ze ontstaan spontaan.
Een onvrijwillige en opmerkelijk stabiele eigenschap
Dit fenomeen kenmerkt zich door drie eigenschappen: het is onvrijwillig, automatisch en constant in de tijd. Een synestheet die het getal "7" als oranje waarneemt, zal het jaren later nog steeds zo waarnemen. Hoewel de overeenkomsten per individu verschillen, zijn er bepaalde patronen die op grote schaal voorkomen: statistisch gezien wordt de letter "A" vaak geassocieerd met rood. Veel synestheten zeggen dat ze zich pas later in hun leven realiseerden dat hun ervaring niet door iedereen wordt gedeeld.
Wat gebeurt er in de hersenen?
De oorzaken zijn nog niet volledig duidelijk. Volgens Clinical Trial suggereert de meest gangbare hypothese een "kruisactivatie" tussen naburige hersengebieden, met name het gebied dat letters en cijfers verwerkt en het gebied dat kleuren verwerkt. Andere modellen stellen een verhoogde connectiviteit tussen sensorische gebieden voor, of een tekort aan inhibitie. Synesthesie heeft ook een erfelijke component, aangezien het vaak binnen dezelfde familie voorkomt. Specialisten benadrukken één ding: het is een gezonde variatie, geen pathologie.
Hoeveel mensen worden getroffen?
Volgens PLOS ONE variëren de schattingen afhankelijk van de gebruikte methodologie. Synesthesie, in al haar vormen, treft naar schatting meer dan 4% van de bevolking, volgens een baanbrekend onderzoek. De grafeem-kleurvorm daarentegen treft naar schatting ongeveer 1 tot 2% van de mensen. De eigenschap ontwikkelt zich doorgaans geleidelijk tijdens de kindertijd.
Interessant genoeg hebben sommige studies aangetoond dat bepaalde associaties beïnvloed kunnen worden door de omgeving: uit één onderzoek bleek dat verschillende synestheten overeenkomsten vertoonden op basis van een heel gewoon, kleurrijk alfabet-speeltje.
De reden waarom grafeem- kleursynesthesie zo fascinerend is, is dat het de diversiteit illustreert van de manieren waarop het menselijk brein de werkelijkheid construeert. Het is verre van een handicap en brengt soms zelfs voordelen met zich mee, met name voor het geheugen, volgens sommige onderzoeken. Bovenal herinnert het ons eraan dat dezelfde pagina tekst door verschillende mensen radicaal anders kan worden ervaren: een bewijs dat onze perceptie van de wereld allesbehalve universeel is.
