Plotselinge stijfheid, intense pijn, onvermogen om de arm op te tillen: achter deze slopende symptomen schuilt vaak een nog steeds slecht begrepen aandoening die bekend staat als 'frozen shoulder' of adhesieve capsulitis. Verschillende recente studies wijzen op een direct verband met de menopauze – een factor die de geneeskunde lange tijd niet serieus heeft willen nemen.
Wat is een frozen shoulder?
Frozen shoulder, medisch ook wel bekend als adhesieve capsulitis, is een chronische ontsteking van het schoudergewrichtskapsel, dat geleidelijk verdikt en alle flexibiliteit verliest. De term "frozen shoulder" werd in 1934 bedacht door een Amerikaanse arts, maar meer dan negentig jaar later is het nog steeds een van de minst begrepen aandoeningen binnen de musculoskeletale geneeskunde. Hoewel het iedereen kan treffen, komt frozen shoulder vooral voor bij vrouwen tussen de 40 en 60 jaar – precies in de periode van de perimenopauze en de menopauze.
Drie fasen die meerdere jaren kunnen duren.
De aandoening verloopt klassiek in drie stadia. Het eerste stadium, bekend als "pijnlijke bevriezing", gaat gepaard met toenemende pijn en een progressief verlies van mobiliteit; in het tweede stadium, "stijfheid door bevriezing", neemt de pijn af, maar blijft de stijfheid permanent; ten slotte komt de derde fase, bekend als "ontdooiing", overeen met een langzaam en onvolledig herstel van de mobiliteit.
De hele cyclus kan één tot drie jaar duren en heeft aanzienlijke gevolgen voor de kwaliteit van het dagelijks leven: moeite met aankleden, autorijden, iets van hoogte pakken of zelfs comfortabel slapen.
Het verband met de menopauze, wetenschappelijk uitgelegd.
De reden dat deze aandoening zoveel vrouwen van middelbare leeftijd treft, is grotendeels te danken aan de beschermende rol die oestrogeen speelt bij de gezondheid van de gewrichten. Dit hormoon stimuleert de botgroei, heeft ontstekingsremmende eigenschappen, ondersteunt de integriteit van collageen en houdt het bindweefsel soepel.
Wanneer de oestrogeenspiegels echter dalen tijdens en rond de menopauze, verzwakken deze beschermende mechanismen. Fibroblasten – cellen die bindweefsel produceren – vermeerderen zich, waardoor het schouderkapsel steeds dikker en stijver wordt. Een studie die in 2025 in het Journal of Clinical Medicine werd gepubliceerd, bevestigde deze hypothese en toonde aan dat de daling van oestrogeen een van de belangrijkste risicofactoren is.
Een recent onderzoek naar het beschermende effect van HRT.
Recent onderzoek heeft ook gekeken of hormoontherapie (HRT) tijdens de menopauze het risico kan verlagen. Een observationele studie van onderzoekster Jocelyn Wittstein aan de Duke University, waaraan bijna 2000 vrouwen tussen de 45 en 60 jaar deelnamen, toonde aan dat slechts 3,95% van de patiënten die HRT kregen een frozen shoulder ontwikkelde, vergeleken met 7,65% bij vrouwen die geen HRT kregen – ongeveer de helft van het percentage.
Hoewel deze resultaten nog moeten worden bevestigd door grotere, gerandomiseerde studies (een klinische studie is momenteel gaande), suggereren ze sterk dat hormonale behandeling van de menopauze een nog onbekend beschermend effect zou kunnen hebben.
Een vrouwenziekte die lange tijd door de geneeskunde is geminimaliseerd.
Maar het verhaal van frozen shoulder illustreert ook op subtiele wijze lang over het hoofd geziene medische vooroordelen. In de jaren zeventig schreef een Brits onderzoek de aandoening bijvoorbeeld toe aan "hysterische persoonlijkheidskenmerken" bij vrouwen – een bewijs dat medisch seksisme er lange tijd de voorkeur aan gaf patiënten te pathologiseren in plaats van hun symptomen serieus te onderzoeken. Zelfs vandaag de dag, ondanks de vooruitgang in onderzoek, ervaart ongeveer 50% van de vrouwen in de menopauze gewrichtspijn waarvan de hormonale oorzaak nog steeds onvoldoende onderzocht is.
Wat moet ik doen als ik symptomen ervaar?
Bent u een vrouw tussen de 40 en 60 jaar en ervaart u toenemende pijn of stijfheid in uw schouder? Dan is het essentieel om zo snel mogelijk een arts te raadplegen. Hoe eerder de diagnose wordt gesteld, hoe effectiever de behandeling kan zijn: fysiotherapie, ontstekingsremmers, gewrichtsinjecties of, in de meest ernstige gevallen, een kijkoperatie.
Een frozen shoulder is niet onvermijdelijk, maar het blijft, zelfs vandaag de dag, een aandoening die vaak niet wordt gediagnosticeerd. Voor miljoenen vrouwen in de menopauze kan het hun dagelijks leven tot een beproeving maken. Betere informatie, een betere diagnose en een betere behandeling: drie belangrijke uitdagingen voor de komende jaren, nu onderzoek zich eindelijk meer richt op dit lang verwaarloosde aspect van de gezondheid van vrouwen.
