Bij vrouwen komt een hartaanval vaak niet overeen met het stereotype beeld van plotselinge pijn op de borst waardoor iemand flauwvalt, zoals vaak bij mannen het geval is.
Subtiele en misleidende symptomen
Hartklachten bij vrouwen zijn over het algemeen subtieler en geleidelijker, waardoor ze moeilijk direct te herkennen zijn. In plaats van intense, gelokaliseerde pijn midden op de borst, beschrijven veel vrouwen een eenvoudig ongemak of een beklemmend gevoel op de borst, soms ervaren als zwaarte, een brandend gevoel of zelfs gewoon maagklachten. Deze sensatie kan uitstralen naar de rug (vooral tussen de schouderbladen), kaak, nek, schouders of armen, zonder ooit als "hartklachten" te worden ervaren.
Plotselinge kortademigheid, zelfs in rust, is een veelvoorkomend symptoom, evenals overweldigende en onverklaarbare vermoeidheid die de episode met meerdere dagen of weken kan voorafgaan. Voeg daar misselijkheid, braken, koud zweet, duizeligheid of plotselinge angst aan toe: deze symptomen, die vaak worden afgedaan als stress, indigestie of gewoon een "slechte periode", treffen vooral vrouwen en leiden er vaak toe dat men pas later medische hulp zoekt.
Waarom dit verschil?
Hartaanvallen bij vrouwen worden vaak veroorzaakt door dunnere kransslagaders en specifieke afwijkingen (zoals spasmen of erosies), wat resulteert in minder "explosieve" symptomen. Bovendien spelen risicofactoren zoals diabetes, roken en hypertensie een andere rol bij vrouwen, en worden preventieve behandelingen soms onderschat vanwege dit gebrek aan bewustzijn. Het gevolg is een vertraagde diagnose en een hogere mortaliteit in de acute fase (tot wel 20-30% hoger bij vrouwen onder de 65, volgens sommige studies).
Het onderzoek dat licht werpt op het debat
Een grote meta-analyse, uitgevoerd door het Universitair Medisch Centrum Utrecht (Nederland), waarin 27 longitudinale studies over een periode van twintig jaar met duizenden patiënten werden samengevoegd, toont aan dat de symptomen over het algemeen vergelijkbaar zijn tussen mannen en vrouwen, maar dat sommige significant vaker voorkomen bij vrouwen. Het gaat hierbij om kortademigheid (waargenomen bij 50-60% van de vrouwen versus 40% van de mannen), misselijkheid/braken (tot 40% versus 25%) en rug- of buikpijn. Deze review, gepubliceerd in 2020 en sindsdien veelvuldig geciteerd, benadrukt de noodzaak van gerichte voorlichting om vals-negatieve resultaten te voorkomen.
Ander onderzoek, zoals dat van de American Heart Association , bevestigt deze bevindingen door aan te tonen dat 40% van de vrouwen geen klassieke pijn op de borst ervaart tijdens een hartaanval, vergeleken met 20% van de mannen.
Waarschuwingssignalen die je nooit mag negeren
Geconfronteerd met deze gevaren hameren de gezondheidsautoriteiten op een duidelijke boodschap: bel onmiddellijk 15 als een vrouw last heeft van aanhoudend ongemak op de borst (langer dan 5 minuten), plotselinge kortademigheid, ongewone uitstralende pijn (rug, kaak, linker- of rechterarm), koud zweet, extreme vermoeidheid of een algemeen gevoel van malaise. Zelfs zonder duidelijke pijn rechtvaardigt de combinatie van meerdere symptomen onmiddellijke medische aandacht.
Een geruststellende controle is beter dan een hartaanval die niet wordt gemeld: elk uur vertraging verdubbelt het risico op ernstige complicaties. Vrouwen in de menopauze of vrouwen met een familiegeschiedenis van hartaanvallen moeten extra alert zijn.
Naast de directe crisis vermindert een beschermende levensstijl – regelmatige lichaamsbeweging, een evenwichtige voeding, stressmanagement en niet roken – de risico's aanzienlijk. Vroegtijdige screening (ECG, echocardiografie) bij risicogroepen is cruciaal, omdat preventie meer levens redt dan acute interventies.
