De vraag lijkt misschien uit een ander tijdperk te komen. Toch wordt make-up, te midden van de druk om "verzorgd", "chic" of "professioneel" te zijn, soms nog steeds gepresenteerd als een bijna verplichte stap voor vrouwen. Waarom blijft deze reflex bestaan, terwijl geen enkele vaardigheid kan worden afgemeten aan foundation?
Is make-up een snelle weg naar "professionaliteit"?
Er bestaat geen officiële functiebeschrijving die vereist dat je weet hoe je mascara aanbrengt. En toch nemen veel vrouwen 's ochtends een paar minuten de tijd om zich op te maken voordat ze naar hun werk gaan. Niet per se omdat ze dat willen. Soms gewoon omdat ze weten dat hun uiterlijk bekeken, becommentarieerd of geïnterpreteerd zal worden.
Deze druk is des te interessanter omdat ze zelden gebaseerd is op een expliciete regel. Het gaat eerder om een reeks gedragscodes: er "verzorgd", representatief, elegant en "professioneel" uitzien. Verwachtingen die onschuldig lijken, maar die uiteindelijk een extra last voor vrouwen vormen: tijd, geld en constante aandacht voor hun uiterlijk.
Wat laten onderzoeken zien?
Een onderzoek van onderzoekers van Boston University en het Dana-Farber Cancer Institute, onder leiding van Nancy Etcoff, wordt vaak aangehaald in discussies over make-up en professionele perceptie. Vijfentwintig vrouwen tussen de 20 en 50 jaar werden gefotografeerd zonder make-up en vervolgens met verschillende hoeveelheden make-up. De foto's werden vervolgens aan de deelnemers getoond, sommigen voor een zeer korte tijd, anderen voor onbepaalde tijd.
Het resultaat: gezichten met make-up werden over het algemeen geassocieerd met meer competentie, sympathie en betrouwbaarheid. Met andere woorden, make-up maakt iemand duidelijk niet competenter. Het kan echter wel de perceptie van die competentie veranderen. En dat is precies waar het onderwerp interessant wordt.
Pas op voor oversimplificatie: het dragen van make-up betekent niet dat je competenter bent.
De studie kent echter één belangrijke beperking: ze werd gefinancierd door een speler uit de cosmetica-industrie. De onderzoekers stellen dat ze hun onafhankelijkheid bij het uitvoeren van het onderzoek hebben behouden, maar deze financieringsbron moet uiteraard in overweging worden genomen bij de interpretatie van de resultaten. Andere onafhankelijke studies hebben desondanks vergelijkbare trends aangetoond.
Een Duits onderzoek uit 2016 onderzocht met name de perceptie van vrouwen in leidinggevende posities. Het biedt een interessante nuance: lichte make-up kan geassocieerd worden met een positief imago, terwijl te zware make-up juist een negatief effect kan hebben. Dit laat zien dat vrouwen, zelfs als het om make-up gaat, zelden de beste keuze hebben: te weinig, en je oogt "onverzorgd"; te veel, en je loopt het risico als "overdreven" beoordeeld te worden.
Vooroordelen zijn geen regels om te volgen.
Geconfronteerd met deze observaties bestaan er twee standpunten. Het eerste is pragmatisch: aangezien er vooroordelen bestaan, waarom zou je ze niet in je voordeel gebruiken? Make-up dragen kan een persoonlijke keuze zijn, een manier om je goed te voelen, jezelf uit te drukken of simpelweg de dag te beginnen zoals je wilt. En dat is volkomen legitiem.
Een andere interpretatie is echter cruciaal: deze studies meten primair de sociale perceptie, niet de daadwerkelijke professionele waarde. Ze laten zien dat we bepaalde esthetische codes nog steeds associëren met eigenschappen zoals ernst of competentie. De vraag is dan: waarom zouden deze eigenschappen via het gezicht van vrouwen moeten worden overgebracht? Zeker omdat van mannen zelden wordt verwacht dat ze hun gebrek aan make-up compenseren met een verzorgingsroutine, een zogenaamd onberispelijk kapsel of een zorgvuldig gekozen outfit elke ochtend.
En hoe zit het met de wetgeving in dit alles?
In Frankrijk mag een werkgever bepaalde kledingvoorschriften opleggen als daar "objectieve redenen" voor zijn, zoals veiligheid, hygiëne of de behoeften van de klantinteractie. Deze eisen moeten echter proportioneel blijven en mogen geen discriminatie inhouden. Het specifiek verplichten van vrouwen om make-up te dragen zou daarom bijzonder moeilijk te rechtvaardigen zijn. En gelukkig maar: je gezicht is geen uniform.
“Goed gekleed zijn”, “er verzorgd uitzien”: is dat hetzelfde?
Het probleem gaat veel verder dan make-up. We horen nog steeds dat een vrouw zich "goed moet kleden" om geloofwaardig over te komen, "er chic uit moet zien" om haar bedrijf te vertegenwoordigen, of "verzorgd moet zijn" om een goede indruk te maken. Maar "goed kleden" volgens wie? En bovenal, waarom zouden deze eisen verschillen op basis van geslacht?
Je kunt van lippenstift houden of het juist nooit dragen. Je kunt van pakken, sneakers, jurken, felle kleuren of de simpelste kleding ter wereld houden. Je kunt tien minuten, een uur of helemaal geen make-up dragen. Je lichaam is geen communicatiemiddel dat je werkgever naar believen kan manipuleren.
Echte vooruitgang: de mogelijkheid om te kiezen
Attitudes veranderen, hoewel de veranderingen per sector sterk verschillen. Creatieve en technologische beroepen hebben deze gedragscodes vaak versoepeld, terwijl sommige klantgerichte functies juist strengere esthetische verwachtingen behouden. Thuiswerken heeft ook de relatie met uiterlijk voor veel vrouwelijke werknemers veranderd: wanneer de camera uitstaat, is het moeilijk te ontkennen dat lippenstift de kwaliteit van iemands werk bepaalt.
Het antwoord is simpel, ook al is de realiteit minder eenvoudig: nee, vrouwen hoeven geen make-up te dragen om professioneel over te komen. Als je het leuk vindt om make-up te dragen, doe het dan. Als je het niet wilt, doe het dan niet. En als je morgen van gedachten verandert, is dat ook prima. Je competentie heeft geen mascara nodig. Je geloofwaardigheid heeft geen hoge hakken nodig. En je professionaliteit hoeft zeker niet op je gezicht geschilderd te worden.
