Of we nu boodschappen doen, de metro nemen, door de straten slenteren of zelfs werken, we hebben van 's ochtends tot 's avonds koptelefoons op. Dit accessoire, dat de drukte van de stad maskeert en het lawaai van de treinen vervangt door een aangename afspeellijst, is bijna een verlengstuk van ons hoofd. Overmatig koptelefoongebruik is echter niet zonder psychologische gevolgen.
Moeite met naar jezelf luisteren
Koptelefoons zitten praktisch aan onze oren vastgeplakt. Onderweg naar het werk luisteren we naar de snelle verhalen van een podcast of het meeslepende verhaal van ons zoveelste luisterboek. Op het werk zetten we muziek op die ons helpt ons te concentreren, waardoor we ons afsluiten van externe afleidingen en kletsende collega's. In de sportschool motiveren we onszelf met energieke medley's. En 's avonds, als we thuiskomen, luisteren we naar het geluid van regen of onweer, onze volwassen slaapliedjes. Kortom, deze via Bluetooth verbonden accessoires, de opvolgers van de radio en de Walkman, zijn een verlengstuk van ons gehoor.
Als de batterij leeg is, is het het einde van de wereld. Je voelt je volkomen hulpeloos, alsof je geen dag zou overleven in het omgevingsgeluid. Alsof je een gehoorintolerantie hebt voor claxons, motoren en het lawaai van de mensheid. Constant een koptelefoon dragen is niet alleen ontsnappen in je eigen bubbel. Het gaat erom je innerlijke stem te minimaliseren en je emoties te dempen. Wanneer het volume van de koptelefoon op maximaal staat, staan je gevoelens op 'stil'.
"Een koptelefoon kan een waardevol hulpmiddel zijn om stress te verlichten door naar muziek of een mindfulness-podcast te luisteren. Overmatig en dwangmatig gebruik kan er echter toe leiden dat sommige mensen zich isoleren en sociaal vermijdend gedrag vertonen", aldus Dr. Grant Blashki in het tijdschrift Body and Soul . Luisteren naar de symfonie van Tibetaanse klankschalen om tot rust te komen voor een sollicitatiegesprek zal dus niet hetzelfde "verlossende" effect hebben als het luisteren naar willekeurige hits tijdens je lunchpauze. Mensen die verslaafd zijn aan koptelefoons zijn over het algemeen dezelfde mensen die niet tegen stilte, complete rust, kunnen. Ze vrezen deze eenzaamheid en innerlijke onrust.
Wanneer muziek een toevluchtsoord wordt
De verklaring voor deze koptelefoonverslaving is wellicht rationeler en weerspiegelt niet altijd een paniekerige angst voor stilte. Het is een bekend feit dat "muziek de ziel kalmeert". Het is onze therapie, gemakkelijk beschikbaar via koptelefoons of oordopjes. En je hoeft niet per se Pharrell Williams' "Happy" op te zetten om die kleine dopaminekick te krijgen. Muziek "werkt in de hersenen in op het drugscircuit, omdat het gekoppeld is aan het plezier- en beloningssysteem", legt Pierre Lemarquis, neuroloog en neurofysioloog, uit aan actu.fr.
Dit verklaart de bijna obsessieve drang naar ritme en groove in onze oren. Het ene geluid leidt tot het andere, een beetje zoals stukjes chocolade. Muziek stimuleert ook de afgifte van lichaamseigen morfine en bootst de chemische samenstelling van antidepressiva in het lichaam na. Zonder het risico op verslaving. Dit is ongetwijfeld de reden waarom we het niet kunnen laten om op play te drukken, ongeacht wat we aan het doen zijn. Muziek fungeert dan als een cocon in het gezicht van vijandigheid.
Zoals de expert opmerkt, creëert muziek ook de illusie van aanwezigheid: het doorbreekt de isolatie. Het heeft bovendien het voordeel dat het positieve emoties oproept. Luisteren naar muziek uit onze jeugd of naar familiebijeenkomsten werkt enorm rustgevend. Het is niet voor niets dat muzieksessies ter bevordering van het geheugen worden voorgeschreven aan mensen met Alzheimer. Natuurlijk is het luisteren naar waargebeurde misdaadverhalen over de ergste seriemoordenaars uit de geschiedenis niet zo heilzaam.
De angst voor verveling op de achtergrond.
Het stevig ophouden van je koptelefoon en het laten bepalen van het ritme van je dagelijkse leven door die subtiele basnoten is ook een manier om aan de monotonie te ontsnappen. Deze luistergewoonte, die verre van uitzonderlijk is, weerspiegelt een constante behoefte aan afleiding, een moeite met 'nietsdoen'. Het herhaaldelijk luisteren naar audio voorkomt dat we dagdromen, nadenken, fantaseren en creëren.
Het is bijna ondenkbaar om vanuit de trein naar het voorbijtrekkende landschap te kijken zonder dat je oren gevuld zijn met de nieuwste hits. Net zoals je je koptelefoon thuislaat als je alleen gaat wandelen. Toch is verveling, hoewel soms verontrustend en duizeligmakend, enorm verkwikkend. "Je moet jezelf momenten van stilte gunnen: een korte wandeling zonder koptelefoon of je gedachten de vrije loop laten," voegt dr. Teresa Wenhart, muziekpsycholoog en muzikant in Zürich, toe in het tijdschrift 20 Minutes .
Het dragen van een koptelefoon van 's ochtends tot 's avonds is geen teken van terugtrekking, noch een 'asociale' houding. Dit moderne gedrag, dat vaak als onbeleefd wordt beschouwd, wijst op onderliggende problemen.
