Zijn oudere vrouwen in de filmwereld zeldzamer geworden dan sprekende dieren? Dat is, letterlijk en figuurlijk, wat een nieuwe Britse studie met ondubbelzinnige conclusies aantoont en veelzeggend is over de positie die de industrie nog steeds toekent aan vrouwen boven de 60.
Vijf van de honderd films: de statistische onthulling
Het onderzoek , uitgevoerd door de anti-leeftijdsdiscriminatiecampagne Age Without Limits en het Centre for Ageing Better, in samenwerking met de filmschool van de University of West London, analyseerde de 100 films met de hoogste opbrengst die in 2023, 2024 en 2025 in het Verenigd Koninkrijk zijn uitgebracht.
Het oordeel: slechts vijf van deze producties hadden een vrouw ouder dan 60 in de hoofdrol. Daarentegen hadden twintig films een pratend dier in de hoofdrol en in zes films speelde een acteur met de naam Chris (Chris Pratt, Chris Hemsworth, Chris Pine of Christian Friedel), zo meldt Variety . Met andere woorden, in de huidige blockbusters is de kans vier keer groter dat je een antropomorf dier in de hoofdrol ziet dan een vrouw ouder dan 60.
Drie jaar, honderd successen, een onmiskenbare conclusie.
De uitzonderingen zijn zeldzaam maar opmerkelijk: Jennifer Saunders in Allelujah, Nia Vardalos in My Big Fat Greek Wedding 3, Diane Keaton in Book Club: The Next Chapter, Demi Moore, meervoudig prijswinnares (Golden Globe, SAG Award, Critics' Choice Award, maar gepasseerd bij de Oscars van 2025 ten gunste van Mikey Madison voor The Substance), en Jamie Lee Curtis in Freakier Friday. Slechts vijf actrices die de helft van de bevolking vertegenwoordigen.
En dit fenomeen is niet nieuw. Al in 2023 toonde de "Cast Aside"-studie , uitgevoerd door hetzelfde Centre for Ageing Better onder bijna 50 populaire films die sinds 2010 waren uitgebracht, aan dat vrouwen van 65 jaar en ouder ruim drie keer minder vertegenwoordigd waren dan mannen van dezelfde leeftijd. Deze onbalans is dus geen recent verschijnsel: het maakt deel uit van een structurele, langdurige trend die volledig door de industrie wordt omarmd.
Als ze al bestaan, zijn het karikaturale en zwijgende rollen.
Maar het probleem beperkt zich niet tot de hoofdrolspelers. Wanneer oudere vrouwen wel op het scherm verschijnen, worden ze overweldigend vaak naar bijrollen verwezen. De studie beschrijft hen , zonder omwegen, als "passief, zielig, belachelijk gemaakt omdat ze zich niet naar hun leeftijd gedragen, en vaak irrelevant voor het hoofdverhaal."
Wat de dialogen betreft, is de observatie al even opvallend: vrouwelijke personages boven de 50 spreken 14% minder dan hun mannelijke tegenhangers van dezelfde leeftijd. Doordat ze visueel minder aanwezig zijn, worden ze ook van spraak beroofd. Deze dubbele marginalisering verandert het scherm in een smalle spiegel, waarin slechts een paar gezichten – jong, vrouwelijk of mannelijk, maar zeker niet te oud in het geval van vrouwen – een stem krijgen.
Een industrie die actrices van slechts 40 jaar oud ontslaat.
Deze uitsluiting is geen geheim: actrices zelf hekelen het al jaren. "Er heerst een consensus in de industrie dat je, als je eenmaal actrice bent, rond je veertigste klaar bent", vatte Nicole Kidman het al samen . Geena Davis, oprichtster van het Geena Davis Institute on Gender in Media, beaamde dit in een interview met CBS News : "Het is heel anders voor actrices boven de vijftig dan voor acteurs van dezelfde leeftijd."
Het contrast is schrijnend. Terwijl ouder wordende mannen nog steeds worden gecast als helden, geliefden of mentoren, vaak tegenover aanzienlijk jongere partners, worden vrouwen naar de achtergrond verbannen. Alsof ouder worden als vrouw in het onbewuste van de filmwereld een esthetische tekortkoming is die verborgen moet worden.
"Waar zijn onze verhalen?": De opstand van de actrices
Geconfronteerd met deze cijfers, klinken er verschillende stemmen binnen de industrie. Emma Thompson (67), Oscarwinnares en uitgesproken voorstander van de campagne, loopt voorop. "Vrouwen vormen de helft van de bevolking en we worden ouder. Dus waar blijven onze verhalen?", vraagt de Britse actrice in haar verklaring.
En ze vervolgde, in een tekst die veelvuldig werd gedeeld: "Hoe ouder we worden, hoe interessanter we worden. Ik wil meer films zien met oudere vrouwen in de hoofdrol: we zijn boeiend, herkenbaar en het is tijd dat we centraal komen te staan in het verhaal. Oudere vrouwen hebben geen toestemming nodig om op het scherm te verschijnen. Ze bestaan al in de wereld; het is aan de filmwereld om dat in te halen."
Dit manifest weerspiegelt impliciet de standpunten van andere figuren in de filmindustrie, te beginnen met Demi Moore, wiens opvallende rol in Coralie Fargeats The Substance juist het afdanken van actrices na een bepaalde leeftijd aan de kaak stelde. Een stem die lange tijd was verstomd, maar die eindelijk weer van zich lijkt te laten horen.
Een veeleisend publiek, een blinde economie
Het meest paradoxale aspect van deze verdwijning is dat het indruist tegen de publieke verwachtingen. Volgens een parallel onderzoek onder 4000 mensen gelooft een op de drie respondenten dat er niet genoeg films zijn met vrouwen boven de 60 in de hoofdrol, een percentage dat oploopt tot 39% onder vrouwen. Een op de zes zegt zelfs dat ze eerder naar de bioscoop zouden gaan als een oudere vrouw de hoofdrol zou spelen.
De discrepantie is des te opvallender gezien het feit dat in het Verenigd Koninkrijk bijna één op de vijf bioscoopbezoekers ouder is dan 55. "De vertegenwoordiging van oudere actrices in hoofdrollen is zo onevenredig aan het oudere bioscooppubliek dat dit gebrek ronduit beledigend is", zegt Dr. Carole Easton, directeur van het Centre for Ageing Better. Beledigend dus – en economisch gezien absurd.
Voorbij de filmwereld, een signaal dat naar de hele samenleving wordt gestuurd.
De kernvraag blijft: wat onthult deze onzichtbaarheid, buiten de wereld van de film? "Door oudere mensen, en met name oudere vrouwen, niet accuraat weer te geven, draagt de filmindustrie actief bij aan de marginalisering van senioren in de samenleving", waarschuwt Harriet Bailiss, mede-initiatiefnemer van de campagne. "Het is geen wonder dat zoveel vrouwen zeggen dat ze zich onzichtbaar voelen naarmate ze ouder worden, als ze zichzelf nooit op het scherm terugzien."
Want de filmwereld beeldt de wereld niet alleen af: ze geeft er ook vorm aan. Elke film die ervoor kiest om een 25-jarige heldin naast een 60-jarige held te plaatsen, herleeft een complete collectieve verbeelding, die ons scène na scène leert dat vrouwen vooral gewaardeerd worden om hun jeugd en dat ouder worden voor hen gelijkstaat aan wegkwijnen. Deze fictie heeft uiteindelijk zeer reële gevolgen, op de werkvloer, in het sociale leven en zelfs voor het zelfvertrouwen van ouder wordende vrouwen.
In een tijd waarin diversiteit eindelijk centraal staat, blijft leeftijdsdiscriminatie – met name wanneer deze vrouwen treft – een blinde vlek in de filmindustrie. Door erop te wijzen dat een pratend dier tegenwoordig meer kans maakt op een hoofdrol dan een vrouw van 60, stelt deze studie een simpele maar dringende vraag: hoe lang zal de filmwereld nog doen alsof ze de helft van haar publiek niet ziet? Actrices zijn al begonnen hun stem te verheffen. Het valt nog te bezien of de industrie eindelijk bereid is te luisteren.
