Soms heb je een glazige blik in je ogen en staar je alleen maar naar een punt, een object of een persoon zonder te knipperen. Je bent fysiek aanwezig, maar mentaal ergens anders. Vanuit een extern perspectief geef je de indruk volledig losgekoppeld te zijn van de realiteit, alsof je gevangen zit in een parallelle dimensie. Wat veel mensen een 'dip' noemen, is niet altijd een systeemstoring of een symptoom van dagdromen.
Een "mentale leegte" die nog steeds verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Je bent met je dagelijkse bezigheden bezig, wanneer je lichaam plotseling in een soort wachtstand schakelt. Je blik, volledig verstijfd, lijkt op die van een wassen pop en beweegt geen centimeter. Gefixeerd op een willekeurig object, verricht hij niet langer zijn gebruikelijke observatievermogen. Het roept een gevoel van nietsheid op. Zelfs als je vrienden met je praten en hun gesprek voortzetten, sta je niet meer open voor wat ze zeggen.
Ondanks de bedrijvigheid om je heen, het geroezemoes en de menselijke dans die zich voor je ogen afspeelt, blijf je "in je eigen wereld", verlamd op je plek. Je bent een paar minuten lang als een standbeeld. Je lijkt in je eentje een spelletje "Rood licht, groen licht" te spelen. Op dat precieze moment beschuldigen de mensen om je heen je ervan dat je aan het dagdromen bent, dat je je laat afleiden of zelfs helemaal afwezig bent. Soms klappen je dierbaren zelfs in hun handen of maken ze een reeks onomatopeeën om je weer met beide benen op de grond te zetten.
Dit korte moment van afleiding wordt vaak aangezien voor onbeleefdheid of onoplettendheid. In werkelijkheid noemen wetenschappers dit een 'mentale blackout'. "Een mentale blackout wordt gedefinieerd als de volledige afwezigheid van mentale inhoud die men aan anderen kan beschrijven", legt Esteban Munoz-Musat, neuroloog en voormalig promovendus, uit in een persbericht van het Brain Institute. In tegenstelling tot wat de mensen om je heen misschien denken, ben je niet bezig met je takenlijst of denk je niet aan het avondeten. De hersenen zijn volledig amorf, alsof ze verdoofd of gedeactiveerd zijn.
Een manier om energie te besparen
Tijdens deze fase, waarin je lijkt op een uitgeschakelde robot, is je geest een woestijn: geen enkele opdringende gedachte, geen innerlijke stem die je de les leest, geen herinneringen aan je verplichtingen. De hersenactiviteit is vrijwel nihil. In een inzichtelijke studie gepubliceerd in Trends in Cognitive Sciences vergelijken onderzoekers deze "mentale leegte" met een microdutje, een soort interne reset.
Ze analyseerden deze dromerige toestand met behulp van functionele MRI om het doel ervan beter te begrijpen. En in tegenstelling tot wat men zou verwachten, is het geen teken van verveling of een bewijs van gebrek aan interesse. Het is een gedwongen rust. Wetenschappers observeerden zelfs overeenkomsten met diepe slaap in de hersenschors. Uiteindelijk is het hetzelfde als staand slapen. Wanneer je ogen in gedachten verzonken zijn, laad je je batterijen op. Het is een vergelijkbaar proces met telefoons en andere elektronische apparaten: ze laden sneller op wanneer ze uitgeschakeld zijn.
Mensen met ADHD worden er meer door getroffen.
Deze momenten van leegte, waarin je tijdelijk niet beschikbaar bent, beslaan ongeveer 20% van je wakkere uren. Sommige mensen zijn er echter gevoeliger voor. Volgens een ander onderzoek naar dit onderwerp komen deze periodes van mentale vertraging vaker voor bij volwassenen en kinderen met de diagnose ADHD .
Bij het Brain Institute duikt Esteban Munoz-Musat dieper in dit mysterieuze fenomeen. "Gedachtenblokkades maken deel uit van het klinische beeld van bepaalde psychiatrische aandoeningen, zoals een gegeneraliseerde angststoornis. Het lijkt vaker voor te komen bij mensen met aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD)."
Een lege blik en een kalme geest zijn fysieke bewijzen dat je lichaam zich aan het herstellen is. Je bent niet afwezig of aan het dagdromen, maar ondergaat een complete revisie. En dit gebeurt meestal als je slaapgebrek hebt.
