Op straat, in het openbaar vervoer of in de rij bij een winkel worden vrouwen steeds vaker zonder hun medeweten gefilmd. Deze door technologie mogelijk gemaakte handeling is allesbehalve onschadelijk: het schendt de privacy, het respect en het fundamentele recht op controle over het eigen beeld.
Een praktijk die door technologie bijna onzichtbaar is geworden.
Tegenwoordig heb je geen grote, onhandige camera meer nodig om iemand te filmen. Een simpele smartphone, vermomd als een nepbericht, een slimme bril of zelfs een horloge met ingebouwde camera is voldoende om beelden vast te leggen zonder argwaan te wekken. Deze discretie maakt het moeilijk om de daad te ontdekken, waardoor het vaker voorkomt.
Wat de situatie nog zorgwekkender maakt, is hoe gemakkelijk deze video's gedeeld kunnen worden. Sommige belanden op sociale media, soms vergezeld van ongepaste of seksueel getinte opmerkingen. Andere circuleren in besloten groepen, verborgen voor het publiek, maar niet voor de gevolgen. Het beeld van een vrouw kan zo verspreid, misbruikt, becommentarieerd of bespot worden zonder dat ze het ooit weet. Dit verlies van controle is een directe aanval op de waardigheid en de individuele vrijheid.
Gendergerelateerd geweld dat maar al te vaak wordt gebagatelliseerd.
Deze praktijk treft niet iedereen op dezelfde manier. Vrouwen vormen verreweg de meerderheid van degenen die zonder hun toestemming worden gefilmd, vaak vanwege hun uiterlijk, hun kleding of simpelweg hun aanwezigheid in het openbaar. Hun lichamen worden objecten van digitale consumptie, vastgelegd in een gestolen beeld, uit hun context gehaald en onderworpen aan ongewenste kritische blikken.
Zelfs zonder fysiek contact is het een vorm van verraderlijk geweld. Het creëert een klimaat van onveiligheid, versterkt wantrouwen en vergroot een toch al aanzienlijke mentale belasting. De vraag of je bekeken, gefilmd, beoordeeld of opgenomen wordt, wordt een stille maar zeer reële zorg. Toch heeft elke vrouw het recht om zich vrij te bewegen, zich mooi, zelfverzekerd en legitiem te voelen in de openbare ruimte, zonder bang te hoeven zijn dat haar beeld zonder haar toestemming wordt vastgelegd.
Het juridische kader: zorgwekkende grijze gebieden
In Frankrijk en veel andere landen is het filmen of fotograferen van iemand zonder diens toestemming, op een privéplek of in een intieme situatie, strafbaar. In de openbare ruimte is het juridische kader echter minder duidelijk. Zolang er geen sprake is van verspreiding of een duidelijke schending van de waardigheid, is het vaak moeilijk om de daders te vervolgen.
Het filmen met de bedoeling om te intimideren, te fetisjeren of zonder toestemming te verspreiden, kan echter strafbaar zijn. Het probleem is het identificeren van de verantwoordelijken en het bewijzen van opzet, vooral wanneer de apparaten discreet zijn en de video's zich snel verspreiden. Deze juridische moeilijkheid versterkt het gevoel van straffeloosheid en draagt bij aan de normalisering van het fenomeen.
Herwin de collectieve controle
Geconfronteerd met deze realiteit kan de reactie niet alleen op de slachtoffers rusten. Het is essentieel om het publiek bewust te maken, getuigen aan te moedigen zich te melden en een simpele regel te herhalen: net zoals je een lichaam niet aanraakt zonder toestemming, maak je ook geen foto zonder toestemming.
Kortom, het opeisen van het recht op anonimiteit in de openbare ruimte betekent het verdedigen van een wereldbeeld waarin iedereen vrij kan bestaan, zonder gereduceerd te worden tot een gestolen beeld. Het betekent ook bevestigen dat elke vrouw recht heeft op respect, veiligheid en de vrijheid om zich zonder angst te bewegen. Jouw lichaam, jouw imago en jouw aanwezigheid behoren jou toe, en daarover mag nooit onderhandeld worden.
