Op het eerste gezicht lijkt de opmerking onschuldig. Toch roept "je maakt mannen bang" nu talloze reacties op. Steeds meer vrouwen zien het niet langer als een simpele constatering, maar eerder als een weerspiegeling van de nog steeds zeer aanwezige maatschappelijke verwachtingen rondom vrouwelijkheid.
Een banale uitdrukking... maar niet zo neutraal.
De afgelopen maanden is deze uitdrukking weer in het publieke debat opgedoken, met name dankzij de inzet van journaliste en schrijfster Chloé Thibaud. De prominentie ervan komt voort uit het feit dat het veel meer lijkt te betekenen dan een simpele constatering.
Achter het idee van 'angstaanjagend' zien velen eigenlijk een vorm van berisping. Zelfverzekerd, briljant of onafhankelijk zijn zou nog steeds acceptabel zijn... zolang men bepaalde impliciete grenzen niet overschrijdt. Alsof zelfverzekerdheid altijd gepaard moet gaan met een zekere zachtaardigheid om 'acceptabel' te blijven. Deze discrepantie weerspiegelt direct genderstereotypen, die nog steeds diep verankerd zijn in de collectieve perceptie.
Wanneer verzekeringen "intimiderend" worden
De kern van het debat ligt hierin: wanneer een vrouw wordt omschreven als 'intimiderend' of 'angstaanjagend', weerspiegelt dat niet altijd haar werkelijke gedrag. Het weerspiegelt vaak hoe haar gedrag wordt waargenomen door de bril van sociale normen. Onderzoek in de sociale psychologie toont aan dat vrouwen nog steeds te maken hebben met soms tegenstrijdige verwachtingen. Ze worden aangemoedigd om te slagen, competent te zijn, zichtbaar te zijn... terwijl ze tegelijkertijd worden beoordeeld als ze te veel afwijken van traditionele vrouwelijke normen.
Een onderzoek gepubliceerd in het Journal of Experimental Social Psychology laat zien dat 'briljantie' vaker als atypisch wordt beschouwd bij vrouwen dan bij mannen. Daardoor kunnen vrouwen die als zeer competent worden gezien, soms te maken krijgen met afwijzing of kritiek. Met andere woorden, de opmerking 'je maakt mannen bang' gaat veel verder dan de kwestie van aantrekkingskracht. Het weerspiegelt een dynamiek waarbij bepaalde eigenschappen, die bij mannen gewaardeerd worden, ambivalenter worden wanneer ze door vrouwen worden belichaamd.
Bekijk dit bericht op Instagram
Waarom deze opmerking vandaag de dag verontrustend is
De reden dat deze uitdrukking zo'n sterke reactie oproept, is ook omdat ze steeds vaker wordt gezien als een verkapte opdracht. Een indirecte manier om te suggereren dat men minder assertief moet zijn om anderen niet te "lastigvallen".
Sommige stemmen, zoals die van Chloé Thibaud, wijzen ook op een zekere ironie in dit idee. Want in werkelijkheid schetsen internationale gegevens een heel ander beeld: volgens de Wereldgezondheidsorganisatie heeft ongeveer één op de drie vrouwen wereldwijd in haar leven fysiek of seksueel geweld meegemaakt.
Dit contrast voedt het debat. De "angst" die in deze zin wordt genoemd, weegt niet zo zwaar als de angst die veel vrouwen daadwerkelijk ervaren. Vandaar voor sommigen het gevoel van een kloof, of zelfs een omkering van de rollen.
Aantrekkingskracht, macht en een dubbele binding.
Deze observatie komt vaak naar voren in de context van romantische relaties. En dat is waar het een nog complexere dimensie krijgt. Studies naar de dynamiek binnen relaties laten zien dat vrouwen nog steeds gewaardeerd kunnen worden wanneer ze geruststellen, steunen of zich aanpassen. Omgekeerd kan een sterke autonomie of groot zelfvertrouwen soms als destabiliserend worden ervaren.
Dit staat bekend als het dubbele dilemma: je wordt aangemoedigd om onafhankelijk te zijn, maar niet té onafhankelijk; zelfverzekerd, maar niet zo zelfverzekerd dat je onbenaderbaar overkomt; assertief, maar zonder intimiderend te zijn. In deze context kan het een sociaal aanvaardbare manier worden om een vrouw te vertellen dat ze "eng" is, om aan te geven dat ze afwijkt van de verwachte norm.
Uiteindelijk fungeert deze korte zin als een katalysator. Hij benadrukt de aanhoudende moeilijkheid om vrouwelijk zelfvertrouwen volledig te accepteren zonder er een probleem van te maken. Hij roept ook vragen op over hoe bepaalde eigenschappen – ambitie, zelfvertrouwen, vrijheid – nog steeds anders worden ervaren, afhankelijk van of ze door mannen of vrouwen worden belichaamd. Tegenwoordig kiezen steeds meer vrouwen ervoor zich niet langer met deze opmerking te identificeren. Ze verwerpen het idee dat ze discreter, 'kleiner' of minder zichtbaar moeten zijn om te voldoen aan een impliciete verwachting.
