Horrorfilms, die lange tijd geassocieerd werden met een mannelijk publiek, trekken steeds meer vrouwen aan. Bioscopen, streamingplatforms en fancommunities getuigen hiervan. Achter dit enthousiasme schuilt een fascinerend verhaal: dat van een genre dat lange tijd gebaseerd was op genderrollen, maar vervolgens geleidelijk opnieuw werd uitgevonden door de vrouwen die erin werden geportretteerd.
Toen angst nog een kwestie van rollen was.
Om deze verandering te begrijpen, moeten we teruggaan naar de jaren 80. In 1986 publiceerde een team van onderzoekers onder leiding van Dolf Zillmann een studie in het Journal of Personality and Social Psychology die een mijlpaal zou vormen in het onderzoek naar reacties op horrorfilms.
Het principe is eenvoudig: studenten kijken samen met een partner van het andere geslacht naar een spannende film. Afhankelijk van de groep toont deze partner kalmte, onverschilligheid of juist duidelijke angst. De deelnemers beoordelen vervolgens hun eigen kijkplezier en hun perceptie van hun partner. De resultaten zijn bijzonder onthullend.
Hij moet onbewogen blijven; zij mag beven.
De reacties die destijds werden waargenomen, leken bijna rechtstreeks uit een film te komen. Mannen gaven aan meer van de ervaring te genieten wanneer ze vergezeld werden door een angstige vrouw. Omgekeerd nam hun plezier af wanneer hun partner volkomen kalm bleef. Voor vrouwen was het patroon omgekeerd: zij genoten meer van de film met een onbewogen man en veel minder wanneer hij openlijk zijn angst toonde.
De filmvertoning verandert dan in een soort kleine sociale bijeenkomst waar iedereen wordt uitgenodigd om zijn of haar rol te spelen: angst voor haar, moed voor hem. Men moet echter oppassen dat men op basis van deze ervaring geen definitieve conclusies trekt over zogenaamde 'vrouwelijke' of 'mannelijke' smaken. Het onderzoek dateert van bijna veertig jaar geleden, betreft Amerikaanse studenten en is gebaseerd op één enkele film. Het weerspiegelt voornamelijk de sociale normen van die tijd. En dat is precies wat het interessant maakt.
De grote ommekeer in de horrorfilm.
Sindsdien is de relatie van vrouwen tot horror ingrijpend veranderd. Een van de meest kenmerkende figuren van deze transformatie is de " final girl ", de overlevende die met name in de slasherfilms van de jaren 70 voorkomt.
Aanvankelijk is zij vooral degene die aan het bloedbad ontsnapt. Stapje voor stapje ontwikkelt ze zich tot veel meer: een sterke, vastberaden heldin, die het gevaar begrijpt, weerstand biedt en soms zelfs de overhand krijgt op degene die haar bedreigt.
De verandering stopt daar niet. Vrouwelijke regisseurs hebben het genre omarmd om intieme en krachtige verhalen te vertellen: verdriet, moederschap, lichamelijke transformaties, geweld, maar ook de zeer reële angst om je kwetsbaar te voelen in openbare ruimtes. Horror wordt zo een bijzonder effectief middel om te benadrukken wat angstaanjagend is, zonder dat je hoeft weg te kijken.
Waarom vinden vrouwen het zo fijn om bang te zijn?
Dit is misschien wel het meest fascinerende punt. Horrorfilms transformeren een emotie die veel vrouwen in hun dagelijks leven ervaren – alert blijven op hun omgeving, een verontrustende situatie signaleren, een potentieel gevaar voorzien – tot een uitvergroot spektakel.
Tegenover het scherm krijgt deze angst een nieuwe dimensie. Ze wordt fictief, afgebakend en vooral beheersbaar. Je kunt je ogen sluiten, pauzeren of de televisie gewoon uitzetten. Het gevaar blijft achter het scherm. Deze afstand stelt je in staat om symbolisch de controle terug te winnen over een emotie die in het echte leven niet altijd even gemakkelijk te beheersen is.
Van slachtoffers tot aanstichters van hun eigen angst
Dit is misschien wel de echte gamechanger. Vrouwen zijn niet zomaar toegetreden tot het horrorpubliek; ze hebben het genre mede getransformeerd. Wat ooit een terrein was waar ze vaak als de perfecte slachtoffers werden neergezet, is nu een ruimte geworden waar ze hun eigen verhalen kunnen vertellen over angst, het lichaam en gevaar.
Het fascinerende fenomeen is dus niet dat vrouwen van horrorfilms houden. Het is dat ze een genre hebben teruggeëist dat hen lange tijd tot de rol van gillende vrouwen had beperkt, en het hebben omgevormd tot een krachtig platform voor expressie, verzet en zelfbeschikking. Uiteindelijk is het rechtstreeks onder ogen zien van angst misschien wel een van de meest bevrijdende manieren om te voorkomen dat angst het laatste woord heeft.
