De parfumgeur van je collega overweldigt je elke keer dat je langsloopt, het geluid van de koelkast irriteert je zo erg dat je oordopjes moet dragen, en de gezichtsuitdrukkingen van je partner maken je woedend. Als je zintuigen op scherp staan en reageren op de kleinste prikkel, lijd je mogelijk aan sensorische overbelasting, een andere vorm van angst.
Sensorische overbelasting, wanneer de zintuigen verzadigd zijn.
Het kleinste ding irriteert je al. Het geklingel van een vork op een bord, het getik van handen op een toetsenbord, het geluid van slippers op de parketvloer, de geur van koffie in het open kantoor, de aroma's van gefrituurd eten uit restaurants, de uitlaatgassen, de gloed van straatlantaarns. Je voelt je overweldigd door je omgeving en zelfs de niesbuien van je partner werken je op de zenuwen. Uiteindelijk ervaar je alles intenser, alsof je innerlijke volume maximaal is en je lichaam elke sensatie in een augmented reality beleeft.
In eerste instantie bagatelliseer je je ongemak door het toe te schrijven aan je menstruatie, die op het punt staat te beginnen, of je trekt de meest voor de hand liggende conclusie: "Ik ben gewoon een beetje gespannen." Maar soms is dit een teken van sensorische overbelasting, een moment waarop je je grens hebt bereikt. Het gezoem van je computerventilator, dat je voorheen nooit opmerkte, wordt bijvoorbeeld ineens ondraaglijk. Hetzelfde geldt voor de felle flits van het licht in de apotheek, die je bijna toeschreeuwt en je dwingt weg te kijken.
"Sensorische overbelasting treedt op wanneer de hersenen moeite hebben met het interpreteren, prioriteren of verwerken van sensorische informatie. Ze sturen dan een signaal naar het lichaam dat het tijd is om zich terug te trekken van deze sensorische prikkels. Deze boodschap veroorzaakt gevoelens van ongemak en paniek", legt het gezondheidstijdschrift Medical News Today uit. Iedereen kan sensorische overbelasting ervaren, maar sommige mensen zijn er gevoeliger voor. Dit geldt met name voor mensen met een autismespectrumstoornis of ADHD. Zij zijn hypersensitief voor de wereld om hen heen. Dit verklaart waarom ze in de supermarkt een koptelefoon met ruisonderdrukking dragen en hun ogen afdekken bij fel tl-licht.
De symptomen, van de meest voor de hand liggende tot de meest verraderlijke.
Sensorische overbelasting uit zich niet altijd op dramatische wijze. Soms sluipt het er stilletjes in totdat het lichaam alarm slaat. De eerste tekenen lijken misschien onschuldig: ongewone prikkelbaarheid, een plotselinge drang om een lawaaierige plek te ontvluchten, of vermoeidheid die midden op de dag als een donderslag bij heldere hemel toeslaat.
Sommige mensen voelen een dringende behoefte om zich af te zonderen, alsof hun hersenen onmiddellijk rust nodig hebben. Gesprekken worden moeilijk te volgen, geluiden overlappen elkaar en de kleinste prikkel lijkt versterkt. Te veel fel licht, een te sterke geur of te harde muziek kunnen dan echt ongemak veroorzaken.
Bij anderen uit sensorische overbelasting zich fysiek: hoofdpijn, nekspanning, hartkloppingen of een beklemmend gevoel op de borst. Het lichaam schakelt over naar een 'alarmerende' modus, alsof het zich beschermt tegen een onzichtbaar gevaar. Dit fenomeen is ook nauw verbonden met het zenuwstelsel, dat moeite heeft om alle informatie uit de omgeving te verwerken.
Je kunt bijvoorbeeld vreselijke ongemakken ervaren bij het aanvoelen van een fluwelen kledingstuk, net zoals je kunt verstijven bij het geluid van een stoel die over de vloer schuift. Sensorische overbelasting geeft je het gevoel dat je je in een vijandige omgeving bevindt waar elke prikkel als een aanval aanvoelt.
Hoe kunnen we deze zintuiglijke overbelasting verzachten?
Afhankelijk van de ernst kan sensorische overbelasting bijzonder slopend zijn. Het dwingt je om uitnodigingen af te slaan, je te isoleren en bepaalde gewoonten te herzien, zelfs om jezelf simpele genoegens te ontzeggen. Het goede nieuws is dat er manieren zijn om deze innerlijke onrust te kalmeren. De eerste stap is vaak om te herkennen wat de overbelasting veroorzaakt. Is het het constante lawaai van een open kantoor? De te felle lichten van een supermarkt? Druk openbaar vervoer aan het einde van de dag? Door deze factoren te identificeren, kun je anticiperen en jezelf beter beschermen. Je kunt een dagboek bijhouden om alle afleidende elementen die je overweldigen te noteren.
Sommige mensen vinden verlichting door de prikkels in hun omgeving te verminderen: luisteren naar rustgevende muziek met een koptelefoon, de lichten in huis dimmen of na een drukke dag een paar minuten stilte inlassen. Sensorische pauzes, zoals een wandeling in een park, diep ademhalen of even je ogen sluiten, kunnen de hersenen ook helpen resetten. Medical News Today noemt ook 'veilige zones', plekken waar je 'je toevlucht kunt zoeken', zoals toiletten of lege vergaderruimtes.
Uiteindelijk is sensorische overbelasting geen bevlieging en ook geen teken van kwetsbaarheid. Het is vaak een signaal dat het lichaam zijn grens heeft bereikt en tot rust moet komen.
