Je gaat eindelijk zitten en drie minuten later herinnert een stemmetje je aan de was, de e-mails, de boodschappen of dat ene ding waar je "mee zou kunnen beginnen". Nietsdoen is zo ongebruikelijk geworden dat rusten op zich al als tijdverspilling aanvoelt.
Het tafereel is herkenbaar. Er komt een uur vrij en in plaats van het leeg te laten, zoeken we meteen naar manieren om er het beste van te maken. Een kast opruimen, twee berichtjes beantwoorden, een wasmachine aanzetten, tijdens de wandeling naar een "nuttige" podcast luisteren... Zelfs momenten om uit te rusten eindigen soms met een lijstje met taken.
Carlos Caudet, hoogleraar psychologie aan de Europese Universiteit van Valencia, verdedigt een veel eenvoudiger idee: simpelweg stoppen is een activiteit op zich. Met andere woorden, vrije tijd hoeft geen resultaat op te leveren om waardevol te zijn .
Een pauze hoeft niet per se een ruimte te zijn die opgevuld moet worden.
Onze standaardoplossing voor een paar minuten ontspanning is tegenwoordig vaak een simpele beweging van onze broekzak. We halen onze telefoon eruit zonder erbij na te denken. Een berichtje leidt tot een filmpje, dat weer leidt tot een bericht, en dan nog een. Twintig minuten zijn voorbij, maar onze gedachten zijn nog niet echt losgekomen van de stroom aan prikkels.
Nietsdoen, in de zin zoals Carlos Caudet het bedoelt, is iets anders. Het kan betekenen dat je een kop koffie drinkt zonder een app te openen, vijf minuten op de bank blijft zitten, naar buiten kijkt of een wandeling maakt zonder er een persoonlijke uitdaging van te willen maken.
En het allerbelangrijkste: er is geen officiële minimumduur.
Een pauze hoeft geen urenlang ritueel te worden met kaarsen, zachte muziek en een telefoon die in een andere kamer is opgeborgen. Tien minuten kunnen ook echt tien minuten blijven. De valkuil zou zijn om het recht om niets te doen te veranderen in een nieuwe vaardigheid die perfect beheerst moet worden.
Rust hoeft niet productief te zijn.
Dit idee helpt ook om onderscheid te maken tussen een bewuste pauze en uitstelgedrag. Een taak die je zorgen baart drie dagen uitstellen terwijl je er constant aan denkt, geeft niet per se hetzelfde gevoel als bewust besluiten om een half uurtje vrij te nemen zonder plan.
In het eerste geval blijft de taak op de achtergrond aanwezig. In het tweede geval accepteren we tijdelijk dat er niets te doen is.
Je hersenen zijn niet leeg als je agenda dat wel is.
De uitdrukking "niets doen" is eigenlijk nogal misleidend. Zodra we stoppen met ons te concentreren op een specifieke taak, stoppen onze gedachten niet. Ze dwalen gewoon ergens anders heen.
Een herinnering komt boven, een idee duikt weer op, we fantaseren over het weekend of herinneren ons een gesprek van vanochtend. De neurowetenschap bestudeert deze momenten van gedachtenafdwaling al lange tijd. Ze worden met name geassocieerd met de activiteit van een aantal hersengebieden die het default mode network worden genoemd, dat actiever is wanneer de aandacht niet langer volledig gericht is op een externe taak.
Onderzoek heeft ook verbanden aangetoond tussen dit mentale dwalen en creativiteit. Dit betekent niet dat simpelweg naar het plafond staren binnen vijf minuten een briljant idee garandeert. Maar het herinnert ons wel aan iets geruststellends: een moment zonder zichtbare taak is niet per se een moment waarop er niets gebeurt .
We kennen allemaal wel dat idee dat je te binnen schiet onder de douche of tijdens een wandeling, op het moment dat je er even niet meer aan dacht.
Het probleem begint wanneer we deze observatie proberen te gebruiken om weer productief te worden: "Prima, ik ga niets doen om creatiever te zijn." We vervallen dan precies in het mechanisme waar we juist aan probeerden te ontsnappen.
Je hebt ook het recht om naar de wolken te kijken zonder dat je daar een groot idee uit hoeft te halen.
Je hoeft het recht om te stoppen niet te verdienen.
Schuldgevoelens met betrekking tot rust gaan vaak gepaard met de voorwaarde: ik stop wanneer ik klaar ben.
Behalve dat de lijst zelden eindigt.
Er is altijd wel een la om op te ruimen, een bericht om te beantwoorden of iets dat verbeterd kan worden. Zelfs het lichaam kan in deze logica passen: je moet genoeg gelopen hebben, je training hebben afgerond en "goed" voor jezelf gezorgd hebben voordat je vindt dat je het verdient om je te settelen.
Juist dit mechanisme kan achterwege worden gelaten.
Je lichaam hoeft zijn rust niet te verdienen in ruil voor prestaties. Het hoeft ook niet te wachten tot het anders, energieker of meer in lijn met een ideaalbeeld is om recht te hebben op een rustige middag.
Je zou ook kunnen genieten van drukke dagen. Sommige mensen voelen zich geweldig als ze klussen, koken, uitgaan of meerdere projecten tegelijk aanpakken. Het doel is niet om van activiteit een nieuw probleem te maken.
Het gaat er simpelweg om de keuzevrijheid terug te winnen.
Probeer de volgende keer dat je een vrij moment hebt, niet meteen aan de slag te gaan. Laat de koffie even afkoelen. Kijk uit het raam. Ga nog vijf minuten zitten.
De afwas staat er daarna nog steeds. En die paar minuten hoeven niet per se ergens aan besteed te zijn om toch nuttig te zijn geweest.
